कैलाली । नेपालको पहिलो पन्छी अभयारण्य घोषित घोडाघोडी ताल क्षेत्रमा जाडो यामसँगै आगन्तुक चराहरूको चहलपहल बढ्दै गएको छ । विश्व रामसार सूचीमा सूचीकृत यो क्षेत्रका सहायक तालहरूमध्ये घोडाघोडी तालपछिको दोस्रो ठूलो नकरोड ताल यतिबेला चराहरूको प्रमुख आकर्षणको केन्द्र बनेको छ ।

घोडाघोडी नगरपालिका वडा नम्बर १ र ८ को सिमानामा रहेको नकरोड ताल तीनतिर घना जंगलले घेरिएको छ भने एकतिर मात्र मानव बस्ती छ । यो शान्त वातावरणका कारण चराहरूले यहाँ आहारबिहार मात्र होइन, प्रजननसमेत गर्ने गरेका छन् । चरा विद् दयाराम चौधरीका अनुसार सन् २०१२ मा पहिलोपटक नादुन हाँसले र सन् २०१४ मा बगाले सिमकुखुराले यो तालमा बच्चा कोरलेका थिए । अहिले नकरोड तालमा विभिन्न प्रजातिका आगन्तुक चराहरूको संख्या उल्लेख्य बढेको छ । सुनजुरे हाँस, मालक हाँस, बेल्चाठुडे हाँस, खडखडे हाँस, कालिजुरे हाँस, कैलोटाउके हाँस, मरुल, घुँगिफोर गरुड, हरियो टाउके हाँस र सिन्दुरे हाँस लगायतका दुर्लभ जलपंक्षीहरू यहाँ देखिन थालेका छन् । स्थानीय रामबहादुर चौधरी भन्छन्, “जंगलले घेरिएको र मानवीय हस्तक्षेप कम हुने भएकाले चराहरूले यो ताललाई सुरक्षित ठान्छन् ।”

घोडाघोडी ताल क्षेत्रमा नकरोडसहित बुढिया नकरोड, रामफल, ओझुवा, बुकुवा, बैसहुवा, बिचका चटिया, सोनपोखरी, खौरहुवा, सेमरहुवा, चन्द्रंबिजुवा, पूर्वी ओझुवा, टेङ्नुहुवा, टेडि, पर्सिहिनिया, पुरैना, बन्द्रहुवा, भुन्कलिया, देउकलिया, रमट्लिया, टिन चटिया लगायत दुई दर्जनभन्दा बढी सहायक तालहरू छन् । यीमध्ये नकरोड ताललाई चराहरूले बढी रुचाउने गरेको चरा विद्हरू बताउँछन् । तर यो जैविक विविधतायुक्त क्षेत्र संकटमा पनि छ । व्यावसायिक माछा पालनका नाममा तालहरू सुकाउने, जंगल अतिक्रमण गर्ने, चोरीशिकार गर्ने र अत्यधिक माछा मार्ने क्रियाकलापले तालहरूको अस्तित्व खतरामा परेको स्थानीयहरूको गुनासो छ ।

प्रकाशबहादुर चौधरी भन्छन्, “कतिपय सहायक तालहरू स्थानीय विद्यालय, सामुदायिक वन र विभिन्न संघसंस्थाले माछा पालन गरेर पूरै सुकाएका छन् । माछा निकालेपछि ताल गौचरनमा परिणत हुन्छ र तालको प्राकृतिक स्वरूप हराउँदै जान्छ ।” विज्ञहरूका अनुसार यदि मानवीय हस्तक्षेपलाई नियन्त्रण गरी प्रभावकारी संरक्षण गर्न सके घोडाघोडी क्षेत्र चरा अवलोकन तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा विश्वभरि चिनिने सम्भावना छ ।

चोरीशिकार रोक्ने, जंगल संरक्षण गर्ने र तालहरूमा अनावश्यक माछा पालन बन्द गर्ने हो भने यो क्षेत्र चराहरूको स्वर्ग बन्न सक्छ । तर अहिलेको मुख्य चुनौती भनेको स्थानीय स्तरमै संरक्षण意識 जगाउनु र मानवीय क्रियाकलापलाई नियमन गर्नु रहेको छ ।