कञ्चनपुर । प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचनको मिति नजिकिँदै जाँदा कञ्चनपुरका अधिकांश सहरी तथा सुगम ग्रामीण क्षेत्रमा चुनावी माहोल तातेको छ । उम्मेदवारहरू घरदैलो अभियान, कोणसभा र र्‍यालीमा व्यस्त छन् । तर, शुक्लाफाँटा नगरपालिका–८ स्थित चुरे पहाडको फेदीमा अवस्थित धारापानी गाउँमा भने चुनावको कुनै हलचल छैन । यो सानो बस्तीमा अझै कुनै पनि उम्मेदवार मत माग्न पुगेका छैनन् ।

२०१२ सालदेखि बसोबास सुरु भएको यो गाउँ प्राकृतिक सौन्दर्यले भरिपूर्ण छ । धारापानी खोला, नजिकैको झरना र हरियालीले गर्मीमा पिकनिक मनाउनेहरूको भीड लाग्छ । तर, यही प्राकृतिक सम्पदाले सिञ्चित गाउँलाई राज्यको आधारभूत पूर्वाधारले भने छोएको छैन । सुरुमा २४ घरधुरी रहेको यो बस्ती अहिले घटेर मात्र ९ परिवारमा सीमित भएको छ । रोजगारी र पूर्वाधारको अभावमा १५ परिवार भारत पलायन भइसकेका छन् ।

स्थानीय बालाराम गौतमले भावुक हुँदै भने, “युवाहरूलाई स्वदेशमै काम नपाएपछि भारत पठाउनुपर्ने बाध्यता छ । यदि यहाँ रोजगारी भइदिए त छोराछोरीलाई मुग्लान पठाउने थिएनौं ।” गाउँमा अब मुख्य रूपमा बूढापाका मात्र बाँकी छन् । खानेपानीको समस्या झन् जटिल छ — वर्षौंदेखि खोलाको पानी पिउनुपर्ने बाध्यता छ, बर्खामा धमिलो पानी थिग्र्याएर प्रयोग गर्नुपर्छ ।

बाटोको अवस्था पनि दयनीय छ । हिउँदमा मुस्किलले हिँड्न सकिने बाटो बर्खामा पहिरोले पुरिन्छ, जसले बस्तीलाई पूर्ण रूपमा अलग्याउँछ । “बर्खा आउनुअघि नै नुन–तेल–खाद्यान्न जोहो गर्नुपर्छ,” स्थानीय रायभान ठगुन्नाले बताए । बिजुलीका पोलहरू गाड्ने काम सुरु भए पनि कति वर्षमा सेवा पुग्छ भन्ने अन्योल छ ।

गाउँको माटो उर्वर छ — कागती, अमिलो, आँप र मौरीपालनबाट मह प्रशस्त उत्पादन हुन्छ । तर, सडक अभावले उत्पादन बजारसम्म पुग्दैन, बारीमै कुहिन्छ । “बूढापाकाले पिठ्युँमा बोकेर बजार लैजान सक्दैनौं,” ठगुन्नाले दुखेसो पोखे । उनी उत्पादनको बजारीकरणमा पहल गर्ने उम्मेदवारलाई मात्र मत दिने सोचमा छन् ।

बर्खामा धारापानी खोला उर्लिएर बस्ती जोखिममा पर्छ । केही वर्षअघि तटबन्ध निर्माण सुरु भए पनि अपूर्ण छ । स्वास्थ्य र शिक्षाको अवस्था नाजुक छ — बिरामी परे १२ किमि पैदल बजार पुग्नुपर्छ, बालबालिकाले ४ किमि जोखिमपूर्ण बाटोबाट विद्यालय जानुपर्छ । “गाउँमै बालविकास केन्द्र भए बच्चाहरूले दुःख पाउँदैनथे,” पार्वती धामीले भनिन् ।

वन्यजन्तुको समस्या पनि उस्तै छ — बाँदरले बाली खान्छन्, चितुवाले बाख्रा सिकार गर्छन् । स्थानीय सुरेन्द्र महराले भने, “वन्यजन्तु नियन्त्रण र सुरक्षित गोठका लागि सहयोग गर्ने उम्मेदवार खोजिरहेका छौं ।”

जग्गाको स्वामित्व पनि छैन — वर्षौंदेखि बस्दा पनि नापी र जग्गाधनी प्रमाणपत्र पाइएको छैन । विगतका स्थानीय निर्वाचनमा केही उम्मेदवार आए पनि यसपालि कोही नआएपछि बासिन्दा अचम्मित छन् । उनीहरूले सल्लाह गरेर एकमुष्ट मत दिने निर्णय गरेका छन् । “बाटो, बिजुली, पानी, स्वास्थ्य हल गर्ने उम्मेदवारलाई मत दिन्छौं,” स्थानीयहरूको एकमत छ ।

प्राकृतिक रूपमा धनी यो दुर्गम बस्ती विकासको दृष्टिकोणले पछाडि परेको छ । निर्वाचनले धारापानीको मुहार फेर्छ कि फेरि आश्वासनमै सीमित हुन्छ ? स्थानीयहरू राज्यको उपेक्षाबाट मुक्त हुने आशामा छन्, तर उम्मेदवारहरूको उपस्थिति नै नहुँदा यो आशा कमजोर बन्दै गएको छ