काठमाडौं । विश्वकपको चर्चा हुँदा खेलाडी, प्रशिक्षक वा टोलीको नाम सबैभन्दा पहिले आउँछ । तर, अर्जेन्टिनाका ९१ वर्षीय पत्रकार एनरिके माकाया मार्केज (माकाया) पनि विश्व फुटबलको इतिहासका यस्ता साक्षी हुन्, जसले लगातार १८ वटा विश्वकप प्रत्यक्ष रूपमा कभर गरेर एउटा दुर्लभ कीर्तिमान बनाएका छन् ।

करिब सात दशक लामो पत्रकारिता यात्रा पार गरेका माकायाको पहिलो विश्वकप सन् १९५८ मा स्विडेनमा भएको थियो । त्यतिबेला उनी मात्र २४ वर्षका थिए । त्यही विश्वकपमा १७ वर्षीय एक किशोरले पहिलोपटक विश्वलाई आफ्नो प्रतिभा देखाएका थिए, जसको नाम थियो – पेले ।

माकायाले आफ्नो पहिलो विश्वकपको सबैभन्दा गहिरो सम्झना अर्जेन्टिनाको पीडादायी हारलाई मान्छन् ।

उनले भने, “हामीलाई चेकोस्लोभाकियाबारे लगभग केही थाहा थिएन । कुनै तथ्यांक वा जानकारी थिएन । उनीहरूले हामीलाई पूर्ण रूपमा चकित पारे । अर्जेन्टिना ६–१ ले पराजित भएको त्यो खेल आज पनि मेरो स्मृतिमा गहिरो गरी बसेको छ ।”

त्यस हारलाई अर्जेन्टिनामा अहिले पनि ‘डिजास्टर अफ स्विडेन’ अर्थात् स्विडेनको विपत्ति भनेर सम्झिने गरिन्छ ।

सन् १९५८ देखि २०२६ सम्मको यात्रामा माकायाले विश्व फुटबलको लगभग सबै महान् खेलाडीलाई नजिकबाट देखेका छन् । पेले, डिएगो म्याराडोना, लियोनल मेस्सी लगायतका अनगिन्ती खेलाडीहरूको उत्कर्ष उनले प्रत्यक्ष नियालेका छन् ।

यसबीच फुटबल मात्र होइन, पत्रकारिताको स्वरूप पनि पूर्ण रूपमा बदलिएको छ । टेलिभिजन डिजिटल बन्यो, तथ्यांक तत्काल उपलब्ध हुन थाले, विश्वकप विश्वकै सबैभन्दा ठूलो खेल महोत्सवमा परिणत भयो ।

तर, एउटा कुरा भने कहिल्यै परिवर्तन भएन — माकायाले कहिल्यै हतारमा कसैको मूल्यांकन गरेनन् ।

सन् २०१८ मा लियोनल स्कालोनी अर्जेन्टिनाको मुख्य प्रशिक्षक नियुक्त हुँदा धेरैलाई जस्तै माकायालाई पनि विश्वास लागेको थिएन ।

उनले सम्झँदै भने, “मलाई उनीबाट धेरै आशा थिएन । म उनलाई खासै चिन्दिनँ पनि थिएँ ।” तर, त्यसपछि स्कालोनीले अर्जेन्टिनालाई कोपा अमेरिका, फिनालिसिमा र विश्वकप जिताए । यसले माकायाको एउटा पुरानो विश्वासलाई अझ बलियो बनायो ।

“कुनै व्यक्तिलाई राम्रोसँग नबुझी उसको मूल्यांकन गर्नु हुँदैन । गहिरो रूपमा नचिनेका मानिसबारे अन्तिम निष्कर्ष निकाल्न हुँदैन ।”

मेस्सी कि म्याराडोना ?

अर्जेन्टिना फेरि एकपटक विश्वकप सेमिफाइनलमा पुगेको छ । इंग्ल्यान्डविरुद्धको खेलअघि माकायासँग स्वाभाविक प्रश्न सोधियो — तपाईंका मनपर्ने अर्जेन्टिनी खेलाडी को ?

उनले कुनै हिचकिचाहट बिना उत्तर दिए, “निस्सन्देह, मेस्सी ।”

तर अर्को प्रश्न आयो—सर्वकालीन महान् (GOAT) को हुन् ?

यसपटक उनी मुस्कुराए ।

“त्यो प्रश्नको कुनै निश्चित उत्तर छैन । फरक–फरक युग, फरक प्रतिद्वन्द्वी, फरक परिस्थिति । इतिहासका खेलाडीलाई एउटै मापनमा तुलना गर्न सकिँदैन ।”

माकायाका अनुसार मेस्सी र म्याराडोना दुवै अद्वितीय हुन् ।

उनी भन्छन्, “उनीहरू फरक समयमा खेले । फरक टोली, फरक चुनौती र फरक जीवन कथा थियो । त्यसैले उनीहरूको तुलना चिसो दिमागले गर्न सकिँदैन ।”

उनी पेलेको १९७० को ब्राजिल र म्याराडोनाको १९८६ को अर्जेन्टिनाबीच तुलना गर्न पनि अस्वीकार गर्छन् । “उनीहरूको खेल्ने शैली नै पूर्ण रूपमा फरक थियो । त्यसैले तुलना सम्भव छैन ।”

माकायाका लागि केवल जित मात्र स्मरणीय छैन । उनी भन्छन्, “धेरै खेलहरू सम्झनलायक छन् । हारहरू पनि इतिहासकै हिस्सा हुन् । नकारात्मक नतिजाले पनि गहिरो छाप छोड्छ ।”

यद्यपि अर्जेन्टिनी भएकाले विश्वकप जितका क्षण भने उनको मनमा विशेष स्थानमा छन् ।

उनका अनुसार, “विश्वकप जित्नु नै मेरो सबैभन्दा प्रिय सम्झना हो । विशेषगरी म्याराडोनाका लागि विश्वकप उपाधिले जीवनभर खोजेको उत्तर दिएको थियो—उनी विश्व च्याम्पियन बने ।”

अब अवकाशको तयारी

लगभग ७० वर्ष विश्व फुटबलको इतिहास लेखेका माकाया अब भने अवकाशको तयारीमा छन् ।

हाँस्दै उनले भने, “कुनै न कुनै दिन त म अवकाश लिन्छु । अब त अवकाश लिँदैछु… बाँकी कुरा फेरि कहिल्यै गरौंला ।”

तर उनको यो बिदाइ पनि अन्तिमजस्तो लाग्दैन । फुटबलका सात दशकका जीवित इतिहास बनेका माकाया मार्केजले मैदानबाट बिदा लिए पनि उनले लेखेको इतिहास भने पुस्तौँसम्म सम्झिइरहनेछ ।