काठमाडौं । अमेरिका–इरानबीच युद्धविराम जारी रहे पनि इरानले आफ्नो सैन्य क्षमता विस्तारलाई तीव्र बनाएको जनाएको छ । वार्ता असफल भए अमेरिकासँग पुनः युद्ध गर्न आफूहरू पूर्ण रूपमा तयार रहेको इरानी सैन्य अधिकारीहरूले बताएका छन् ।

अमेरिकाले हर्मुजसम्बन्धी सहमति नजिक पुगेको संकेत दिइरहेका बेला अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस साता फेरि इरानसँग सम्झौता गर्न, अन्यथा ‘पूर्ण आत्मसमर्पण’ गर्न चेतावनी दिएका थिए ।

तर इरानले भने ओमानसहित अन्य मध्यस्थकर्तामार्फत अमेरिका र इजरायलसँग युद्ध अन्त्यका लागि वार्ता भइरहे पनि सैन्य शक्ति बढाउने काम अझ तीव्र बनाइएको जनाएको छ ।

इरानी सेनाका प्रवक्ता मोहम्मद अक्रमिनियाले सरकारी टेलिभिजनसँग कुरा गर्दै जुन महिनामा अमेरिकासँग भएको, तर अहिले स्थगित रहेको समझदारी (एमओयू) लाई उल्लेख गर्दै भने, “हामीले युद्धविरामको प्रत्येक क्षण र उक्त समझदारीबाट प्राप्त अवसरको अधिकतम उपयोग गरेका छौं ।”

उनका अनुसार विद्यमान हतियार तथा उपकरणहरूलाई सेनामा समावेश गर्ने, नयाँ उपकरण आयात गर्ने, युद्धमा क्षतिग्रस्त प्रणालीहरूको मर्मत तथा पुनःस्थापना गर्ने र आवश्यक परे नयाँ प्रणाली निर्माण गर्ने काम तीव्र रूपमा अघि बढाइएको छ ।

अक्रमिनियाले नयाँ पुस्ताका ड्रोनहरू युद्धमा प्रयोग गरिएको जानकारी दिँदै त्यसका विस्तृत प्राविधिक विवरण पछि सार्वजनिक गरिने बताए ।

मिसाइल र ड्रोन उत्पादन युद्धभर रोकिएन

गत महिना कार्यवाहक रक्षामन्त्री माजिद इब्ने रेजाले मिसाइल र ड्रोन उत्पादन “एक दिन पनि नरोकिएको” बताएका थिए । उनका अनुसार युद्धअघिको तुलनामा ड्रोन उत्पादन तीन गुणासम्म पुगेको छ, यद्यपि उनले कुनै आधिकारिक तथ्यांक सार्वजनिक गरेका छैनन् ।

उनले उच्च सैन्य कमान्डरहरूको मृत्यु भए पनि इरानी सेना कमजोर नभएको दाबी गर्दै भने, “हाम्रा सशस्त्र बलले तीव्र गति, पहल र उच्च रणनीतिक क्षमतामार्फत शत्रुलाई धेरै अप्रत्याशित झट्का दिएका छन् ।”

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) ले पनि यस्तै दाबी गर्दै आएको छ । आईआरजीसीका प्रवक्ता होसेन मोहिब्बीका अनुसार युद्धविराम अवधिमा मिसाइल उत्पादन बढेको छ भने युद्धबाट प्राप्त अनुभवका आधारमा मिसाइलको निशाना लगाउने क्षमता पनि सुधारिएको छ ।

यद्यपि आईआरजीसीले आफ्नो मिसाइल तथा ड्रोनको मौज्दात, घरेलु हतियार उद्योगमा भएको क्षति वा वायु रक्षा प्रणालीको अवस्थाबारे कुनै विवरण सार्वजनिक गरेको छैन ।

जुन महिनामा अमेरिकी सञ्चारमाध्यमहरूले सार्वजनिक गरेको रिपोर्टअनुसार इरानसँग युद्धअघि रहेको करिब ७० प्रतिशत मिसाइल र ४० प्रतिशत ड्रोन अझै बाँकी छन् । विश्लेषकहरूले यसले इरानलाई हर्मुज लगायत क्षेत्रमा लामो समयसम्म असमान युद्ध जारी राख्न सक्षम बनाउने संकेत गरेको बताएका छन् ।

युद्ध सुरु भएयता अमेरिका, इजरायल तथा क्षेत्रीय मुलुकहरूले हजारौं मानवरहित र मानवसहितका विमानमार्फत इरानी आकाशमा उडान भरेका छन् । केही विमान इरानले खसालेको वा पछाडि हटाउन बाध्य बनाएको दाबी गरेको छ ।

इरानको वायु रक्षा प्रणाली कमजोर बनेको स्वीकार गरिए पनि आईआरजीसी र सेनाले दक्षिणी इरानमा अमेरिकी एमक्यू–९, एमक्यू–१ निगरानी तथा आक्रमणकारी ड्रोन, ‘लुकास’ एकतर्फी आक्रमणकारी ड्रोन तथा केही क्रुज मिसाइलहरू खसालेको दाबी गरेका छन् ।

चीनबाट हवाई रक्षा प्रणाली आउने चर्चा

गत साता रोयटर्सले अज्ञात स्रोतलाई उद्धृत गर्दै पाकिस्तान हुँदै चीनमा निर्मित करिब ४०० वटा काँधमा बोकेर प्रहार गर्न सकिने हवाई रक्षा मिसाइल प्रणाली इरानमा छिट्टै पुग्न सक्ने जनाएको थियो । तर चीन र पाकिस्तानले उक्त समाचार अस्वीकार गरेका छन् भने इरानले यसबारे कुनै प्रतिक्रिया दिएको छैन ।

आईआरजीसीका पूर्व वरिष्ठ कमान्डर होसेन कनानी मोगद्दमले अल जजिरासँग कुरा गर्दै अमेरिका र इजरायलका हजारौं आक्रमणले पनि इरानको सैन्य शक्ति कमजोर पार्न नसकेको दाबी गरे ।

उनले भने, “हामीले घरेलु उत्पादन र त्यसको गुणस्तर दुवैमा सुधार गरेका छौं । पुराना मिसाइलहरूको मारक दूरी र विनाशकारी क्षमता समेत बढाइएको छ ।”

उनका अनुसार इरानका भूमिगत ‘मिसाइल र ड्रोन सहर’ हरूमा ठूलो मात्रामा हतियार मौज्दात छ र त्यसका नयाँ भागहरू क्रमशः सञ्चालनमा ल्याइँदै छन् ।

उनले यही कारणले राष्ट्रपति ट्रम्पले इरानविरुद्धका ठूला सैन्य आक्रमणहरू पटक–पटक स्थगित गरेको दाबी गरे ।

यसै महिनाको सुरुआतमा ट्रम्प प्रशासनले इरानलाई सम्झौतामा ल्याउन भन्दै विद्युत् गृह र पेट्रोकेमिकल उद्योगलगायत नागरिक पूर्वाधारमाथि आक्रमण गर्न सकिने चेतावनी दिएको थियो । तर त्यसको केही समयपछि सम्भावित आक्रमण स्थगित गर्दै नयाँ सम्झौताको सम्भावना औंल्याएको थियो ।

युद्धविरामपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य र अमेरिकी सेयर बजारमा केही सुधार देखिए पनि मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था अझै तनावपूर्ण छ ।

मंगलबार इरान समर्थित यमनका हुथी विद्रोहीहरूले साउदी अरेबियाको नज्रान विमानस्थलमा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार यो आक्रमण यमनमाथि साउदी ड्रोन उडाइएपछि गरिएको हो ।

त्यसै दिन भारतको झण्डा बोकेको एक मालवाहक जहाज लाल सागरमा विस्फोटक पदार्थ भरिएको डुंगाको आक्रमणमा परेर डुब्न थालेको थियो । भारतले जहाजमा रहेका सबै १४ नाविकलाई सुरक्षित उद्धार गरिएको जनाएको छ ।

कुवेत–इराक सीमाक्षेत्र नजिक राति विस्फोट र आगलागी भएको थियो । केही सञ्चारमाध्यमहरूले त्यहाँ रहेको अमेरिकी सैन्य अड्डामा इरानी ड्रोन आक्रमण भएको दाबी गरे पनि कुवेत, अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्ड (सेन्टकम) र आईआरजीसीले त्यसको आधिकारिक पुष्टि गरेका छैनन् ।

सोमबार लाइबेरियाको झण्डा बोकेको अर्को मालवाहक जहाज ओमानको खासाब नजिक अज्ञात प्रहारका कारण इन्जिन कक्षमा क्षति पुगेको थियो ।

हर्मुज अझै जोखिममा

इरानले जुन महिनाको समझदारी कमजोर बनेयता हर्मुज हुँदै जाने केही जहाजहरूलाई रोकेको वा फर्काएको दाबी गरेको छ । केही जहाज भने सुरक्षित रूपमा पार भएका छन् ।

इरानले आफ्नै समुद्री क्षेत्रको उत्तरी मार्ग प्रयोग गर्न केही जहाजलाई अनुमति दिएको छ । इराकको तेल मन्त्रालयले मंगलबार तेहरानसँग समन्वय गरेर इराकी कच्चा तेल बोकेका ट्यांकरहरू सुरक्षित रूपमा हर्मुज पार गराइएको जनाएको छ ।

कतिपय जहाजले ओमानको समुद्री मार्ग प्रयोग गर्ने प्रयास गरेका छन् । तर इरानले युद्धको अवस्थामा त्यो मार्ग पनि पूर्ण रूपमा सुरक्षित नरहने चेतावनी दिएको छ ।

पूर्व आईआरजीसी कमान्डर कनानी मोगद्दमका अनुसार अमेरिका र इजरायलका निरन्तर आक्रमणले पनि इरानको सैन्य संरचना पूर्ण रूपमा ध्वस्त पार्न सक्दैन ।

उनले भने, “हाम्रो मिसाइल क्षमता देशभरि छरिएर रहेको छ । मिसाइलका विभिन्न पुर्जा त्यस्ता स्थानमा उत्पादन भइरहेका छन्, जहाँसम्म उनीहरूको कल्पना पनि पुग्दैन ।”

उनका अनुसार यदि अमेरिकी स्थलसेनाले दक्षिणी इरानी टापुहरू अस्थायी रूपमा कब्जा गरे पनि त्यसको ठूलो मूल्य चुकाउनुपर्नेछ र इरानले ती क्षेत्र पुनः आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउनेछ ।

हर्मुज बारे उनले अन्त्यमा भने, “सैन्य आक्रमण गरेर हर्मुज खुलाउन सकिँदैन ।”