काठमाडौं । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा वार्ता गर्न आफू, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प र चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङबीच त्रिपक्षीय शिखर बैठकको प्रस्ताव गरेको खबर सार्वजनिक भएको छ । उक्त वार्तामा युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीलाई भने सहभागी नगराउने प्रस्ताव गरिएको बताइएको छ ।

द वाल स्ट्रिट जर्नल ले यस विषयमा जानकारी दिइएको एक पूर्व रुसी गुप्तचर अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै सोमबार प्रकाशित समाचारमा उक्त बैठकको कुरा अक्टोबर ९ मा ट्रम्पसँग भएको टेलिफोन वार्ताका क्रममा उठाइएको जनाएको छ । समाचारअनुसार, नोभेम्बरमा चीनको सेन्जेन सहरमा हुने एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनका क्रममा यस्तो बैठक हुन सक्ने सम्भावना छ ।

उक्त टेलिफोन वार्ताका क्रममा रुसले विश्व बजारमा डिजेल बिक्री गर्ने विषयमा पनि सहमति भएको समाचारमा उल्लेख छ ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले सोमबार बिहान यस्तो बैठकबारे छलफल भएको बताएका छन् ।

रोयटर्सले उद्धृत गरेको उनको भनाइअनुसार रुबियोले भने, “बैठक गर्ने विषयमा कुरा भएको छ । तर, त्यसलाई अन्तिम रूप दिइएको छ कि छैन, मलाई थाहा छैन । राष्ट्रपतिले आफ्नो धारणा स्पष्ट पारिसक्नुभएको छ ।”

उज्बेकिस्तान भ्रमणका क्रममा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै रुबियोले भने, “युद्ध अन्त्य गर्न सम्भव भएमा त्यसका लागि सहयोग पुग्ने जुनसुकै उपाय अपनाउन राष्ट्रपति तयार हुनुहुन्छ । त्यसका लागि हामी निरन्तर अवसर खोजिरहनेछौँ ।”

यो घटनाक्रम युक्रेन र उसको सबैभन्दा ठूलो सैन्य सहयोगी अमेरिका बीचको तनाव बढिरहेका बेला आएको हो । पछिल्लो एक सातामा ट्रम्प प्रशासनले चालेका विभिन्न कदमले युक्रेनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सैन्य साझेदारका रूपमा अमेरिकाको विश्वसनीयतामाथि फेरि प्रश्न उठाएका छन् । यसले युरोपेली सहयोगीहरूलाई चिन्तित बनाउनुका साथै ट्रम्पकै रिपब्लिकन पार्टीका नेताहरूबाट समेत आलोचना निम्त्याएको छ ।

सप्ताहान्तमा ट्रम्पले रुसी डिजेल निर्यातमाथिको प्रतिबन्ध अस्थायी रूपमा हटाउने आफ्नो निर्णयको बचाउ गरेका थिए । साथै, उनले अक्टोबर १८ मा दिवंगत सिनेटर लिन्डसे ग्राहमले प्रस्तुत गरेको विधेयकमा समेटिएका रुसमाथिका नयाँ प्रतिबन्ध कार्यान्वयन नगर्ने कार्यकारी आदेश जारी गरेका थिए ।

युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा ट्रम्प र जेलेन्स्कीबीच आरोप–प्रत्यारोप चलिरहेको छ । ट्रम्पले युक्रेनी राष्ट्रपति शान्ति चाहँदैनन् भन्ने आरोप लगाएका छन् भने जेलेन्स्कीले रुसमाथिका प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने अमेरिकी निर्णयले युद्ध लम्बिने जोखिम बढाएको बताएका छन् ।

एक्समा लेख्दै जेलेन्स्कीले भनेका छन्, “यी सबै निर्णय उल्ट्याउने र रोक्ने निर्णय मलाई गलत लाग्छ ।”

यसैबीच, रुसले युक्रेनमाथि रातभरि फेरि आक्रमण गरेको छ । जेलेन्स्कीका अनुसार रुसले राजधानी किएभ र आसपासका क्षेत्रमा १६ वटा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्नुका साथै देशभर २०० भन्दा बढी ड्रोनबाट आक्रमण गरेको छ ।

सोमबार एक्समा लेख्दै जेलेन्स्कीले ती आक्रमणबाट ऊर्जा पूर्वाधारका १० भन्दा बढी संरचनामा क्षति पुगेको र कम्तीमा पाँच लाख ५० हजार घरपरिवार विद्युत् सेवाबाट वञ्चित भएको बताएका छन् । उनले क्षेप्यास्त्र आक्रमण हुनुअघि सहयोगी देशहरूले युक्रेनलाई कुनै पूर्वसूचना नदिएको पनि उल्लेख गरेका छन् ।

आक्रमणमा मानिसहरू हताहत भएको खबर आएको छ । एउटा स्वास्थ्य क्लिनिक, विद्यालय, मेट्रो स्टेसन र आवासीय भवनहरूमा समेत क्षति पुगेको छ ।

बढ्दो तनाव

युक्रेनका पुनर्निर्माण, पूर्वाधार तथा यातायातसम्बन्धी प्रथम उपमन्त्री सेर्ही डेरकाचले सोमबार सीएनबीसीसँग कुरा गर्दै तनाव बढे पनि किएभले अमेरिकाको सहयोग कायम रहने आशा गरेको बताएका छन् ।

ट्रम्प प्रशासनले युक्रेनलाई त्यागेर रुसको पक्ष लिइरहेको हो भन्ने प्रश्नमा डेरकाचले अमेरिकाले किएभलाई त्यागिरहेको आफूलाई नलागेको बताए । तर, युक्रेनले अमेरिकाले सहयोग जारी राख्ने वा कम्तीमा पनि दुवै पक्षबीच तटस्थ भूमिका कायम राख्ने अपेक्षा गरेको उनले स्पष्ट पारे ।

“वास्तवमा हाम्रा लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा अमेरिकाको समर्थन गुमाउनु नपाउनु हो,” उनले भने ।

डेरकाचका अनुसार रुसले युक्रेनको यातायात पूर्वाधारमा पनि आक्रमण तीव्र बनाएको छ । सडकमार्गका सीमा नाका, रेलमार्ग र जल यातायातका मार्गहरूलाई निशाना बनाइएको उनले बताए ।

यसअघि ट्रम्पले युक्रेनलाई रुसी ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण नगर्न आग्रह गरेका थिए । यस्ता आक्रमणले विश्व बजारमा डिजेलको मूल्य बढाइरहेको उनको दाबी थियो ।

ट्रम्पले अक्टोबर ११ मा ‘ऊर्जा युद्धविराम’ घोषणा गरे पनि रुसले युक्रेनी पूर्वाधारमाथि आक्रमण जारी राखेको थियो । त्यसपछि किएभले तीन दिनसम्म आफ्ना आक्रमण रोकेको थियो । तर, रुसले आक्रमण जारी राखेको भन्दै युक्रेनले गत बिहीबार पुनः आक्रमण सुरु गरेको थियो ।

युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीले आइतबार लेखेका थिए, “प्रतिबन्ध खुकुलो पार्ने वा सहमति गर्ने विषयमा रुसले कुनै पारस्परिक कदम चालेको छैन भन्ने कुरा अमेरिकाले बुझ्नुपर्छ । बरु, उनीहरूले पैसा कमाउने अवसरको हरेक सङ्केतलाई युद्धमा आफूले लिएको बाटो सफल भइरहेको र लडाइँ जारी राख्न सकिने प्रमाणका रूपमा लिएका छन् ।”

आइतबार नै ब्लुमबर्गसँग कुरा गर्दै जेलेन्स्कीले युक्रेनलाई आत्मसमर्पण गर्न बाध्य पार्ने उद्देश्यले कदमहरू चालिएको बताएका थिए ।

“म हाम्रा सहयोगीहरूको उद्देश्य नै यही हो भनिरहेको छैन । रुसविरुद्धको युद्ध युक्रेनलाई मूल्य चुकाएर भए पनि छिटो अन्त्य गर्न सकिन्छ भन्ने हाम्रा अमेरिकी सहयोगीहरूको सोच छ भनेर म विश्वास गर्न चाहन्नँ । तर, घटनाक्रम हेर्दा त्यस्तै देखिन्छ,” उनले भने ।

सप्ताहान्तमा किएभ र मस्को दुवैले एकअर्कामाथि आक्रमण गरेका थिए । युक्रेनले रुसतर्फ एक हजारभन्दा बढी ड्रोन प्रहार गरेको थियो । ती आक्रमणका कारण सेन्ट पिटर्सबर्ग सहरस्थित तेल निर्यात टर्मिनल र प्रशोधन केन्द्रमा आगलागी भएको थियो । यता, रुसले ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रबाट किएभमाथि आक्रमण गरेको थियो ।

स्टारलिङ्कमा प्रतिबन्ध र गुप्तचर सूचनाको आदानप्रदान

गत साता किएभले अमेरिकाले आफ्नो सैन्य प्रयोजनको स्टारलिङ्क नेटवर्क ‘स्टारसिल्ड’ मा प्रतिबन्ध लगाउन निर्देशन दिएको आरोप लगाएको थियो । स्टारसिल्ड स्पेसएक्सको स्टारलिङ्क प्रणालीको सैन्य प्रयोजनका लागि विकसित संस्करण हो । युक्रेनले सम्भावित आक्रमणको निगरानी गर्न र त्यसलाई रोक्न यस प्रणालीको सञ्चार सुविधामा निर्भर रहँदै आएको छ ।

स्पेसएक्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत इलन मस्कले एक्समा लेख्दै प्रतिबन्धसम्बन्धी निर्णयको जिम्मेवारी अमेरिकी सरकार र ट्रम्पको भएको बताएका थिए । उनले भनेका थिए, “स्टारसिल्ड प्रणालीको स्वामित्व र नियन्त्रण अमेरिकी सरकारसँग छ ।”

युक्रेनी सेनाले प्रयोग गर्ने स्टारलिङ्कको स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवामा प्रतिबन्ध लगाउन ह्वाइट हाउसले आदेश दिएको भन्ने कुरा ट्रम्पले शुक्रबार अस्वीकार गरेका थिए ।

यसअघि बिहीबार रोयटर्सले दुई अमेरिकी अधिकारीलाई उद्धृत गर्दै युक्रेनमा स्टारलिङ्कको सेवा सीमित गर्ने निर्णय ह्वाइट हाउसकै एक व्यक्तिबाट आएको समाचार प्रकाशित गरेको थियो ।

शुक्रबार द टेलिग्राफ ले मस्कले नै युक्रेनमा स्टारलिङ्कको सेवा सुस्त बनाउने प्रस्ताव ट्रम्पसमक्ष राखेको र प्रतिबन्ध लगाउने निर्णयमा दुवैको भूमिका रहेको समाचार प्रकाशित गरेको थियो ।

यसैबीच, जेलेन्स्कीले आइतबार एनबीसीको कार्यक्रम ‘मिट द प्रेस’ सँग कुरा गर्दै अमेरिका र युक्रेनबीच गुप्तचर सूचना आदानप्रदान रोकिएको तर पछि पुनः सुरु भएको बताएका थिए ।

तर, रोयटर्सका अनुसार रुबियोले सोमबार अमेरिकाले युक्रेनसँगको गुप्तचर सूचना आदानप्रदान नरोकेको दाबी गरे । उनको भनाइ जेलेन्स्कीले सूचना प्रवाह केही समयका लागि अवरुद्ध भएको भन्ने दाबीसँग बाझिएको छ ।

उज्बेकिस्तानमा पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै रुबियोले सूचना आदानप्रदानमा कुनै रोकावट नआएको जिकिर गरे । उनले युद्ध अन्त्य गर्नेतर्फ ध्यान केन्द्रित गर्न जेलेन्स्कीलाई आग्रहसमेत गरे ।

वाशिङ्टन र किएभबीचको सम्बन्ध बिग्रँदै गएका बेला रुबियोको यो भनाइ दुई देशका नेताहरूबीच सार्वजनिक रूपमा देखिएको अर्को मतभेद हो ।