सुर्खेत । हिमपात र चिसो बढ्न थालेसँगै उपल्लो डोल्पाका तीन गाउँपालिकामा उवा बाली भित्र्याउने चटारो सुरु भएको छ ।

वर्षमा एकपटक मात्र अन्नबाली उत्पादन हुने यस क्षेत्रका स्थानीय बासिन्दाका लागि उवा केवल मुख्य खाद्यान्न बाली मात्र होइन, वर्षभरि छाक टार्ने आधारसमेत हो ।

तर, आफ्नै उत्पादनले वर्षभरि खान नपुग्ने र बाहिरबाट खाद्यान्न ल्याउन कठिन हुने अवस्थाले यहाँका बासिन्दाको खाद्य सुरक्षामा चुनौती थपिएको छ ।

चीनको सिमानासँग जोडिएको हिमाली क्षेत्रमा पर्ने शे–फोक्सुण्डो, डोल्पोबुद्ध र छार्काताङसोङ गाउँपालिकाका बासिन्दा अहिले उवा बाली भित्र्याउन व्यस्त छन् । चिसो मौसम र हिमपातको जोखिम बढ्दै जाने भएकाले खेतमा पाकेको अन्न समयमै थन्क्याउनुपर्ने बाध्यता उनीहरूलाई छ ।

शे–फोक्सुण्डो गाउँपालिकाका उपाध्यक्ष पेम्मा वाङछेन गुरुङका अनुसार अहिले अन्नबाली भित्र्याउने समय हो । हिमाली भूगोल, छोटो खेतीयोग्य मौसम र प्रतिकूल मौसमका कारण यहाँका किसानले बाली भित्र्याउने कामलाई विशेष प्राथमिकता दिनुपर्ने अवस्था छ ।

वर्षमा एक बाली, त्यसैमा वर्षभरको आशा

उपल्लो डोल्पाको कृषि प्रणाली यहाँको भौगोलिक अवस्था र जलवायुसँग प्रत्यक्ष जोडिएको छ । अत्यधिक चिसो, लामो हिउँद र सीमित खेतीयोग्य समयका कारण अन्य क्षेत्रजस्तो वर्षमा धेरै पटक खेती गर्न सम्भव छैन । यहाँका तीन गाउँपालिकामा उवा प्रमुख बालीका रूपमा रहेको छ ।

एकपटक उत्पादन भएको अन्नले वर्षभरि परिवारको आवश्यकता धान्नुपर्ने भएकाले बाली भित्र्याउने समय स्थानीय बासिन्दाका लागि निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । उत्पादन राम्रो भए केही समय खाद्यान्नको जोहो सहज हुन्छ भने उत्पादन कम भए बाहिरबाट अन्न ल्याउनुपर्ने निर्भरता बढ्छ ।

यद्यपि, उपल्लो डोल्पाका सबै परिवारलाई आफ्नै उत्पादनले वर्षभरि खान पुग्दैन । सीमित उत्पादन र कठिन भौगोलिक अवस्थाका कारण यहाँका बासिन्दाले खाद्यान्न अभावको समस्या सामना गर्नुपरेको छ । यसले कृषि उत्पादन बढाउने मात्र होइन, वर्षभरि खाद्यान्न उपलब्ध हुने व्यवस्था सुनिश्चित गर्ने विषयलाई समेत महत्त्वपूर्ण बनाएको छ ।

खाद्यान्न ढुवानी नै अर्को चुनौती

उपल्लो डोल्पामा खाद्यान्नको समस्या उत्पादनमा मात्र सीमित छैन । चीनको सिमानासँग जोडिएको दुर्गम हिमाली क्षेत्रमा सडक पहुँच, लामो दूरी र प्रतिकूल मौसमका कारण खाद्यान्न ढुवानीसमेत कठिन हुने गरेको छ । विशेषगरी हिमपात र चिसो बढेपछि आवतजावत प्रभावित हुन सक्ने भएकाले खाद्यान्नको आपूर्ति नियमित राख्नु थप चुनौतीपूर्ण हुन्छ ।

आफ्नै खेतमा उत्पादन भएको उवाले वर्षभरि नपुग्ने र बाहिरबाट खाद्यान्न ल्याउनसमेत सहज नहुने अवस्थाले स्थानीय बासिन्दालाई दोहोरो समस्यामा पारेको छ । एकातिर सीमित उत्पादनमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था छ भने अर्कोतिर बाह्य आपूर्ति अवरुद्ध हुँदा खाद्यान्न अभावको जोखिम बढ्न सक्छ ।

यस्तो अवस्थामा स्थानीय उत्पादनको संरक्षण, खाद्यान्न भण्डारण र दुर्गम बस्तीमा नियमित आपूर्तिको व्यवस्था महत्त्वपूर्ण हुन्छ । खाद्यान्न ढुवानीको कठिनाइलाई मध्यनजर गर्दै स्थानीय तह तथा सम्बन्धित निकायले सम्भावित अभावको पूर्वतयारी गर्नु आवश्यक देखिन्छ ।

स्थानीय उत्पादन बढाउनेदेखि खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नेसम्म

उपल्लो डोल्पामा खाद्य सुरक्षाको समस्या समाधान गर्न तत्कालीन खाद्यान्न आपूर्तिसँगै दीर्घकालीन योजनाको आवश्यकता रहेको स्थानीयको भनाइ छ । स्थानीय हावापानीमा अनुकूल हुने बालीको संरक्षण, उवा उत्पादनमा सुधार, परम्परागत बीउको जगेर्ना र उत्पादित अन्न सुरक्षित भण्डारण गर्ने व्यवस्था यसका महत्वपूर्ण पक्ष रहेको जानकारहरु बताउँछन् ।

त्यसैगरी, खाद्यान्नको नियमित आपूर्ति, ढुवानीको सहजता र आवश्यक परेको समयमा राहत तथा सहुलियतपूर्ण खाद्यान्न उपलब्ध गराउने व्यवस्था पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण रहेको बताइन्छ । स्थानीय उत्पादनले नपुग्ने परिवारको पहिचान गरी खाद्यान्न आपूर्तिको योजना बनाउन स्थानीयको सुझाव छ ।

अहिले उपल्लो डोल्पाका किसान उवा भित्र्याउन पनि व्यस्त छन् । उनीहरूका लागि यो वर्षको मेहनतको प्रतिफल घरमा भित्र्याउने समय हो । तर, खेतबाट अन्न भित्रिएसँगै वर्षभरि खाद्यान्नको चिन्ता अन्त्य हुन्छ भन्ने अवस्था छैन ।

वर्षमा एकपटक मात्र हुने उत्पादन र बाह्य आपूर्तिमा देखिने कठिनाइका बीच उपल्लो डोल्पाका बासिन्दाको खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु राज्य र स्थानीय सरकारका लागि महत्वपूर्ण चुनौती बनेको छ । हिउँले ढाकिएको अवस्थामा अहिले उपल्लो डोल्पा रहेको छ ।