काठमाडौं । यमनका हुथी विद्रोहीले शनिबार साउदी अरबको राजधानी रियादस्थित अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा क्षेप्यास्त्र आक्रमण गर्दा कम्तीमा १२ जनाको मृत्यु भएको छ भने सयौँ घाइते भएका छन् । एक दशकभन्दा बढी समययता साउदी अरबमा भएको यो सबैभन्दा घातक आक्रमण हो ।

यो साता किङ खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलमा भएको यो तेस्रो क्षेप्यास्त्र आक्रमण हो । आक्रमणपछि विमानस्थल कम्तीमा आइतबार रातिसम्मका लागि बन्द गरिएको छ । यसका कारण ६०० भन्दा बढी उडान रद्द भएका छन् ।

साउदी अरबको नागरिक उड्डयन निकायले आइतबार दिएको जानकारीअनुसार क्षेप्यास्त्र विमानस्थलको टर्मिनल भवनमा खसेको थियो । घटनामा चार साउदी नागरिक, दुई बंगलादेशी, एक अमेरिकी, एक इजिप्टेली, एक जोर्डनी, एक सिरियाली, एक प्यालेस्टिनी र एक सुडानी नागरिकको मृत्यु भएको छ । घटनामा ३०९ जना घाइते भएका छन् ।

आक्रमणपछि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यमनमा हुथी विद्रोहीविरुद्ध साउदी अरबले गरिरहेको हवाई आक्रमणमा अमेरिका पनि सहभागी हुनेबारे विचार गरिरहेको बताएका छन् । यसअघि उनले साउदी अरबको प्रत्यक्ष सैन्य हस्तक्षेपसम्बन्धी आग्रहलाई अस्वीकार गर्दै आएका थिए ।

एक यात्रुले रोयटर्स समाचार संस्थालाई बताएअनुसार विमानस्थलबाहिर आकाशमा एउटा वस्तु उडिरहेको देखेपछि प्रस्थान द्वारनजिकैको छतको केही भाग भत्किएको थियो ।

अर्का यात्रुले विस्फोटको आवाज सुनेपछि भुइँमा धेरै मानिस घाइते अवस्थामा लडिरहेको देखेको बताएका छन् ।

रोयटर्सले सार्वजनिक गरेको प्रत्यक्षदर्शीले खिचेको भिडियोमा विमानस्थलको टर्मिनलभित्र ठूला बोर्ड र भग्नावशेष छरिएको देखिन्छ । धुलोले भरिएको हलभित्र मानिसहरू आवतजावत गरिरहेको पनि भिडियोमा देखिएको छ ।

साउदी अरबको दोस्रो व्यस्त विमानस्थल किङ खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल राजधानी रियादमा अवस्थित छ । करिब ८० लाख जनसङ्ख्या रहेको रियादको मुख्य विमानस्थलका रूपमा यसले सेवा दिँदै आएको छ ।

हुथीका वरिष्ठ अधिकारी नसर अल-दिन अमेरले सामाजिक सञ्जाल एक्समा ‘हामीले रियाद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल बन्द गरायौँ’ भन्दै लेखेका छन् । उनको भनाइलाई आक्रमणको जिम्मेवारी स्वीकार गरेको संकेतका रूपमा लिइएको छ ।

अमेरिका, बेलायत, स्पेन र क्यानडालगायत देशले आफ्ना नागरिकलाई उक्त विमानस्थल प्रयोग नगर्न चेतावनी दिएका छन् ।

शनिबारको आक्रमणले साउदी अरबको रक्षा क्षमतामा रहेका कमजोरी उजागर गरेको छ । साउदी अरबले यमनको अन्तर्राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त सरकारलाई समर्थन गर्दै हुथीविरुद्ध हवाई अभियान चलाइरहेको छ । यमनको सरकारी सेना जमिनमा हुथीविरुद्ध लडिरहेको छ ।

इरानको सहयोगमा हुथीले ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्रसहित ठूलो सङ्ख्यामा क्षेप्यास्त्र र विभिन्न प्रकारका ड्रोन सङ्कलन गरेका छन् ।

आइतबार जारी सैन्य वक्तव्यमा हुथीले साउदी अरबका विमानस्थल र हवाई क्षेत्र प्रयोग नगर्न सबै विमान कम्पनी तथा यात्रुलाई पुनः चेतावनी दिएको छ । मक्का र मदिनाका विमानस्थलबाहेक अन्य विमानस्थल ‘निसानामा पर्न सक्ने जोखिममा रहेको’ वक्तव्यमा उल्लेख छ ।

‘क्षेप्यास्त्र रोक्ने प्रयास असफल भए त्यसको जिम्मेवारी साउदी अरबले लिनुपर्नेछ,’ हुथीको वक्तव्यमा भनिएको छ । उसले ‘नाकाबन्दीको जवाफ नाकाबन्दीबाटै र तनाव वृद्धिको जवाफ तनाव वृद्धिबाटै दिने’ पनि जनाएको छ ।

हुथीले साउदी हवाई क्षेत्र प्रयोग नगर्न यात्रुवाहक विमानहरूलाई समेत चेतावनी दिएको छ ।

‘हामी निर्णय गर्नेछौँ’

अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले शनिबार आक्रमणपछि साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानसँग कुराकानी गर्ने बताएका छन् ।

साउदी अरबले हुथीको आक्रमणबाट आफ्नो रक्षा गर्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने प्रश्नमा ट्रम्पले भने, ‘उनीहरू आफ्नो रक्षा गर्न सक्षम छन् । साउदीहरू राम्रा लडाकु हुन् । तर मलाई लाग्छ, यो आक्रमण निकै भयानक घटना हो ।’

अक्टोबर १०, २०२६ मा साउदी अरबको रियादस्थित किङ खालिद अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल जाने सडकमा रहेको मेट्रो स्टेसनबाहिर मानिसहरू भेला भएका थिए ।

अमेरिकाको शत्रु इरानसँग निकट सम्बन्ध रहेको हुथीविरुद्ध साउदी अरबले गरिरहेको आक्रमणमा वासिङ्टन पनि सहभागी हुन्छ कि हुँदैन भन्ने प्रश्न ह्वाइट हाउस बाहिर पत्रकारहरूले सोधेका थिए ।

ट्रम्पले भने, ‘हामी सहभागी हुन सक्छौँ । हामी यसबारे विचार गर्नेछौँ ।’

उनले थपे, ‘हामीले भर्खरै पछिल्लो आक्रमणबारे थाहा पाएका छौँ । त्यसैले हामी निर्णय गर्नेछौँ । हामी निकै छिटो कदम चाल्छौँ ।’

सीएनएनले गत महिना जनाएअनुसार साउदी युवराज मोहम्मद बिन सलमानले हुथीविरुद्ध अमेरिकी आक्रमण गर्न गरेको दुईवटा आग्रह ट्रम्पले अस्वीकार गरेका थिए ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियोले मृत्यु हुनेमध्ये एक जना अमेरिकी नागरिक रहेको पुष्टि गरेका छन् । उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा आक्रमणको निन्दा गर्दै यसले ‘निर्दोष नागरिकको जीवनप्रति स्पष्ट बेवास्ता’ देखाएको बताएका छन् ।

घटनाबारे जानकार व्यक्तिहरूले रोयटर्सलाई बताएअनुसार शनिबार घाइते भएकाहरूलाई एम्बुलेन्स र हेलिकोप्टरमार्फत अस्पताल पुर्‍याइएको थियो । घाइतेमध्ये केहीको अवस्था गम्भीर छ । यो साता विमानस्थलमा भएका दुईवटा अघिल्ला आक्रमणमा चार जनाको मृत्यु भएको थियो भने साउदीको एउटा व्यावसायिक विमानमा ठूलो क्षति पुगेको थियो ।

यमनका लागि संयुक्त राष्ट्रसङ्घका विशेष दूत हान्स ग्रुन्डबर्गले आक्रमणलाई ‘गम्भीर तनाव वृद्धि’ भन्दै यसले क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर खतरा उत्पन्न गरेको बताएका छन् । उनले सामाजिक सञ्जाल एक्समा यस्तो प्रतिक्रिया दिएका हुन् ।

संयुक्त राष्ट्रसङ्घका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले पनि पछिल्लो आक्रमणको निन्दा गरेका छन् । उनले एक्समा लेखेका छन्, ‘नागरिक र नागरिक पूर्वाधारमाथिका आक्रमण अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको उल्लङ्घन हुन् ।’

साउदी अरबका रणनीतिक त्रुटि

यमनमा वर्षौँको तुलनात्मक शान्तिपछि यसै गर्मीयाममा गृहयुद्ध पुनः चर्किएको थियो । गत महिना द्वन्द्व थप तीव्र बनेको हो ।

यमनको राजधानी सानामाथि साउदी अरबले लगाएको नाकाबन्दीको जवाफमा हुथीले जुलाईमा लाल सागरमा साउदी पानीजहाजलाई निशाना बनाउने घोषणा गरेको थियो । त्यसपछि उसले तेल प्रशोधन केन्द्रसहित साउदी पूर्वाधारमा क्षेप्यास्त्र आक्रमणको अभियान सुरु गरेको थियो ।

गत महिना हुथीले यमनको लाल सागर तटीय क्षेत्रमा तीव्र सैन्य अभियान चलाउँदै मोखा बन्दरगाह कब्जा गरेको थियो र देशको तेस्रो ठूलो सहर ताइजतर्फ अघि बढेको थियो ।

त्यसपछि साउदी अरबको समर्थन प्राप्त अदनस्थित यमनी सरकारले ठूलो सैन्य अभियान सुरु गरेको थियो । तर, उसले उल्लेख्य भूभाग पुनः कब्जा गर्न सकेको छैन ।

साउदी अरबले आफ्नो दक्षिणी सीमामा जारी द्वन्द्व नियन्त्रण गर्न ११ वर्षदेखि सैन्य शक्ति र कूटनीतिक प्रयास दुवै अपनाउँदै आएको छ । सुरुमा हुथीविरुद्ध युद्ध लडेको साउदी अरबले पछि उनीहरूसँग शान्तिवार्ता अघि बढाएको थियो । साथै, हुथीलाई समर्थन गर्ने इरानसँग पनि कूटनीतिक वार्ता पुनः सुरु गरेको थियो । तर, विभिन्न रणनीतिक त्रुटिका कारण रियाद यमनको द्वन्द्वमा थप जोखिममा परेको विज्ञहरूको भनाइ छ ।

गत वर्षको अन्त्यतिर यमनमा अर्को प्रतिस्पर्धी सशस्त्र समूहलाई समर्थन गरेको विषयमा साउदी अरबले संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई) सँगको लामो समयदेखिको साझेदारी अन्त्य गरेको थियो । आवश्यक पर्दा ट्रम्पले आफूलाई समर्थन गर्ने तत्परता कति छ भन्ने विषयमा पनि साउदीले गलत आकलन गरेको विज्ञहरूको भनाइ छ ।

त्यसैगरी, हुथीविरुद्ध लडिरहेका विभिन्न विभाजित सशस्त्र समूहलाई एकीकृत रूपमा परिचालन गर्न पनि साउदी अरबले कठिनाइ भोगिरहेको छ ।

द्वन्द्व थप चर्किँदा अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार तथा पर्यटनको गन्तव्य बन्ने साउदी अरबको व्यापक महत्वाकाङ्क्षामा समेत असर पर्ने देखिएको छ ।

आइतबार साउदी अरबको ऊर्जा मन्त्रालयले विश्व पेट्रोलियम सम्मेलन रियादमा निर्धारित समयअनुसार सुरु भएको जनाएको छ । यद्यपि, सम्मेलनमा कति प्रतिनिधि सहभागी भइरहेका छन् भन्ने स्पष्ट भइसकेको छैन ।