काठमाडौं । अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump शुक्रबार चिनियाँ राष्ट्रपति Xi Jinping सँगको अन्तिम चरणको वार्तामा सहभागी हुँदा व्यापारिक उपलब्धिको दाबी गरे पनि त्यसले बजारलाई खासै उत्साहित बनाउन सकेन । उता, बेइजिङले वासिङ्टनलाई ताइवान मामिलामा गल्ती नगर्न चेतावनी दिँदै इरानसँगको युद्ध सुरु नै हुन नहुने बताएको छ । ट्रम्प बेइजिङ भ्रमण सकेर स्वदेश फर्किएका छन् ।

ट्रम्प सन् २०१७ पछिको पहिलो अमेरिकी राष्ट्रपति हुन्, जसले अमेरिकाको प्रमुख रणनीतिक तथा आर्थिक प्रतिस्पर्धी चीनको भ्रमण गरेका छन् । आगामी मध्यावधि निर्वाचनअघि खस्किएको जनसमर्थन सुधार गर्न उनले ठोस उपलब्धि खोजिरहेका छन् ।

बेइजिङस्थित भव्य झोङनानहाइ परिसरमा सीसँग सँगै बसेका ट्रम्पले भने, ‘हामीले दुवै देशका लागि अत्यन्त उत्कृष्ट व्यापार सम्झौताहरू गरेका छौँ ।’

वार्ताअघि दुवै नेता बगैँचामा सँगै हिँडेका थिए । ट्रम्पले त्यहाँका गुलाफको प्रशंसा गरेका थिए भने सीले ती फूलका बिउ पठाइदिने वाचा गरेका थिए । त्यसपछि उनीहरूले लब्स्टर बल, कुङ पाओ स्क्यालप्स र स्रिम्प डम्प्लिङसहितको भोजन गरेका थिए ।

तर अन्तिम बैठकअघि चीनको विदेश मन्त्रालयले इरान युद्धबारे असन्तुष्टि जनाउँदै कडा वक्तव्य जारी गर्‍यो ।

मन्त्रालयले भन्यो, ‘यो द्वन्द्व कहिल्यै सुरु हुनुहुँदैनथ्यो र यसलाई निरन्तरता दिने कुनै कारण छैन ।’ चीनले युद्ध अन्त्यका लागि शान्ति सम्झौताको प्रयासलाई समर्थन गरिरहेको पनि जनाएको छ । उक्त युद्धले ऊर्जा आपूर्ति र विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भिर असर पारेको चीनको भनाइ छ ।

झोङनानहाइमा ट्रम्पले दुवै नेताबीच इरानबारे छलफल भएको र ‘धेरै हदसम्म समान धारणा’ रहेको बताए । यद्यपि, सीले यस विषयमा सार्वजनिक टिप्पणी गरेनन् ।

विश्लेषकहरूका अनुसार चीनले इरानमाथि कडा दबाब दिने वा उसको सैन्य समर्थन रोक्ने सम्भावना कम छ, किनकि इरान बेइजिङका लागि अमेरिकाविरुद्धको रणनीतिक साझेदारका रूपमा महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।

अमेरिकी पक्षले बिहीबारको वार्तापछि सार्वजनिक गरेको संक्षिप्त विवरणमा इरान नजिकको होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः खुलाउने साझा चाहना रहेको उल्लेख गरिएको छ । साथै चीनले मध्यपूर्वमा निर्भरता घटाउन अमेरिकी तेल खरिदमा चासो देखाएको जनाइएको छ ।

सामान्य अवस्थामा विश्वको करिब पाँचौँ हिस्सा तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास यही जलडमरूमध्य हुँदै ओसारपसार हुन्छ ।

बोइङ सम्झौताले बजार निराश

अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार चीनलाई कृषि उत्पादन, गाईको मासु र ऊर्जा बिक्री गर्ने सम्झौतामा सहमति भएको छ । भविष्यका व्यापार व्यवस्थापन संयन्त्र बनाउने दिशामा पनि प्रगति भएको जनाइएको छ ।

ट्रम्पले फक्स न्युजसँग कुरा गर्दै चीनले अमेरिकी कम्पनी Boeing का २०० वटा विमान खरिद गर्न सहमति जनाएको बताए । यो करिब एक दशकयताकै पहिलो अमेरिकी व्यावसायिक विमान खरिद हुनेछ ।

तर बजारले अपेक्षा गरेको करिब ५०० विमानको सम्झौताभन्दा यो निकै कम भएकाले बोइङको शेयरमूल्य ४ प्रतिशतभन्दा बढीले घटेको बताइएको छ ।

इकोनोमिस्ट इन्टेलिजेन्स युनिटका वरिष्ठ चीन विश्लेषक चिम लीले भने, ‘यो सम्मेलन रणनीतिक रूपमा आश्वस्त पार्ने भए पनि वास्तविक उपलब्धिको हिसाबले कमजोर देखिएको छ ।’

विश्लेषकहरूका अनुसार सम्मेलनको मुख्य उपलब्धि गत अक्टोबरमा भएको नाजुक व्यापारिक युद्धविरामलाई कायम राख्नु हुन सक्छ । त्यसबेला ट्रम्पले चिनियाँ सामानमाथिको उच्च कर स्थगित गरेका थिए भने सीले दुर्लभ खनिज आपूर्ति रोक्ने चेतावनीबाट पछि हटेका थिए ।

ताइवानबारे चीनको स्पष्ट चेतावनी

सीले ट्रम्पलाई ताइवान मुद्दा गलत ढंगले सम्हालिए द्वन्द्व निम्तिन सक्ने चेतावनी दिएका थिए । ताइवान चीनको दाबी रहेको लोकतान्त्रिक स्वशासित टापु हो ।

चीनले आवश्यक परे सैन्य बल प्रयोग गरेर ताइवानलाई आफ्नो नियन्त्रणमा ल्याउन सकिने बताउँदै आएको छ भने अमेरिकाले ताइपेईलाई आत्मरक्षाका लागि सहयोग गर्ने कानुनी दायित्व बोकेको छ ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री Marco Rubio ले भने, ‘ताइवानबारे अमेरिकी नीति यथावत् छ । चिनियाँपक्षले सधैँ यो विषय उठाउँछ, हामी पनि आफ्नो धारणा स्पष्ट पार्छौँ ।’

ताइवानका विदेशमन्त्री लिन चिया–लुङले अमेरिकाले निरन्तर समर्थन जनाइरहेको भन्दै धन्यवाद दिएका छन् ।

राजकीय भोजमा सीले भने, ‘चीन–अमेरिका सम्बन्ध विश्वकै सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण सम्बन्ध हो । यसलाई सफल बनाउनुपर्छ र बिग्रन दिनु हुँदैन ।’

हङकङका चीन आलोचक जिमी लाइको मुद्दा पनि उठ्यो

रुबियोका अनुसार ट्रम्पले हङकङका चर्चित चीन आलोचक तथा सञ्चार व्यवसायी Jimmy Lai को मुद्दा पनि सीसमक्ष उठाएका थिए ।

फेब्रुअरीमा राष्ट्रिय सुरक्षा मुद्दामा लाइलाई २० वर्ष जेल सजाय सुनाइएको थियो । उनले आफूमाथिका सबै आरोप अस्वीकार गरेका छन् ।

रुबियोले भने, ‘राष्ट्रपतिले सधैँ यो मुद्दा उठाउनुहुन्छ । हामी सकारात्मक प्रतिक्रिया आउने अपेक्षा गर्छौँ । उनलाई स्वतन्त्रता दिइने कुनै पनि व्यवस्था स्वीकार्य हुनेछ ।’

चीनले भने हङकङसम्बन्धी विषय आफ्नो आन्तरिक मामिला भएको बताउँदै आएको छ ।