काठमाडौं । यदि फिफा अध्यक्ष जियानी इन्फान्टिनो को १० वर्षे कार्यकालबाट एउटा कुरा सिक्नुपर्ने हो भने, त्यो हो — ‘धेरै’ भनेको अझ राम्रो ।
धेरै प्रतियोगिता, धेरै खेल, धेरै आम्दानी ।
नयाँ स्वरूपको क्लब विश्वकप, ४८ टोलीमा विस्तार गरिएको विश्वकप, बढाइएका टिकट मूल्य ।
यति मात्र होइन, सुपर बाउल शैलीमा विश्वकप फाइनलको हाफटाइम शोका कारण विश्राम समय २७ मिनेट २२ सेकेन्डसम्म लम्बियो ।
अब प्रश्न उठ्छ—किन यत्तिमै रोक्ने?
इन्फान्टिनोले ६४ टोलीको विश्वकपतर्फ ढोका खुला गरिदिएका छन् । उनले भने, “यदि साना राष्ट्रहरूलाई विश्वकपमा सहभागी हुने अवसर नै दिइएन भने उनीहरूमा अझ राम्रो बन्ने प्रेरणा नै हराउँछ ।”
तर, वास्तविकता भने फरक छ । साना राष्ट्रहरूलाई विश्वकपबाट वञ्चित गरिएको होइन । उनीहरू पर्याप्त सक्षम भए छनोट भएर आउँछन् । यसको उदाहरण हुन् केप भर्डे, कुरासाओ, जोर्डन र उज्बेकिस्तान ।
प्रतियोगिताको संरचनाको हिसाबले हेर्दा ६४ टोलीको ढाँचा केही हदसम्म सहज पनि देखिन्छ । १६ समूहका शीर्ष दुई टोली नकआउट चरणमा पुग्ने भएकाले अहिलेझैँ केही उत्कृष्ट तेस्रो स्थानका टोलीलाई अगाडि लैजानुपर्ने आवश्यकता रहने छैन ।
तर, यसबाहेक विश्वकपलाई ६४ टोलीसम्म विस्तार गर्नुपर्ने कुनै ठोस खेलकुदीय कारण छ त ?
सन् २०३० को विश्वकप पहिलो विश्वकप भएको १०० वर्ष पुगेको अवसरमा आयोजना हुँदै छ ।
मुख्य आयोजक मोरक्को, पोर्चुगल र स्पेन हुन् । तर शताब्दीको सम्मानस्वरूप उद्घाटनका तीन खेल उरुग्वे, अर्जेन्टिना र पाराग्वेमा हुनेछन् ।
यही अवसरलाई आधार बनाएर दक्षिण अमेरिकी फुटबल महासंघ (कोनमेबोल) ले थप खेलको माग गरेको हो ।
अप्रिल २०२५ मा कोनमेबोलले एकपटकका लागि ६४ टोलीको विश्वकप आयोजना गर्न प्रस्ताव गरेको थियो । थप चार समूह थपिएसँगै प्रतियोगिताका सबै खेल दक्षिण अमेरिकाले आयोजना गर्न पाउने उसको चाहना थियो ।
कोनमेबोल अध्यक्ष अलेजान्द्रो डोमिङ्गेज ले भनेका थिए, “यसरी विश्वकै कुनै पनि देश उत्सवबाट बाहिर रहने छैन ।”
२०२६ विश्वकप सकिएलगत्तै पनि उनले सामाजिक सञ्जालमार्फत २०३० को विश्वकप ६४ टोलीको बनाउन आफूहरू सक्रिय रहेको बताएका छन् ।
उनको भनाइ थियो, “अन्तर्राष्ट्रिय फुटबल तब मात्र बढ्छ, जब यसले विश्वलाई समेट्छ ।” तर यो प्रस्तावलाई अन्य महादेशीय महासंघहरूले खासै समर्थन गरेका छैनन् ।
युरोपेली फुटबल महासंघ (यूईएफए) अध्यक्ष अलेक्जान्डर चेफेरिन ले यसलाई प्रतियोगिता र छनोट प्रक्रिया दुवैका लागि “खराब विचार” भनेका छन् ।
उत्तर तथा मध्य अमेरिका र क्यारेबियन फुटबल महासंघ (कन्काकाफ) अध्यक्ष भिक्टर मोन्टाग्लियानी ले यसले विश्व फुटबलको समग्र संरचनामै असर गर्ने बताएका छन् ।
एसियाली फुटबल महासंघ (एएफसी) अध्यक्ष शेख सलमान बिन इब्राहिम अल खलिफा ले त यस्तो विस्तारले “अव्यवस्था निम्त्याउन सक्छ” भनेर चेतावनी दिएका छन् ।
यद्यपि अन्तिम निर्णय फिफा परिषद्का ३७ सदस्यले गर्ने भएकाले प्रस्ताव असम्भव भने छैन ।
६४ टोलीको विश्वकपका दुई प्रमुख सकारात्मक पक्ष छन् ।
पहिलो, प्रतियोगिताको ढाँचा अझ व्यवस्थित हुन्छ ।
दोस्रो, थप देशलाई विश्वकपमा खेल्ने अवसर मिल्छ ।
इन्फान्टिनोले विशेष गरी केप भर्डेको प्रदर्शनलाई उदाहरण बनाउँदै यही पक्षलाई जोड दिएका छन् ।
४८ टोलीको विश्वकपअघि धेरैले स्तर कमजोर हुने भन्दै आलोचना गरेका थिए ।
तर केप भर्डेले समूह चरणमा स्पेन र उरुग्वेसँग बराबरी खेल्दै दोस्रो स्थान हासिल गर्यो । अन्तिम १६ मा अर्जेन्टिनालाई अतिरिक्त समयमा पुग्न बाध्य बनायो र ३–२ ले मात्र पराजित भयो ।
यद्यपि यस्ता प्रेरणादायी कथासँगै प्रतिस्पर्धाको स्तरलाई पनि हेर्नुपर्छ ।
हाइटी, इराक, जोर्डन, पानामा, ट्युनिसिया र उज्बेकिस्तानले समूह चरणमा एक अंकसमेत जोड्न सकेनन् । विश्वका शीर्ष राष्ट्रहरूका लागि समूह चरण खासै चुनौतीपूर्ण देखिएन ।
यदि टोली संख्या अझ बढाइयो भने बेल्जियम (२०२२), जर्मनी (२०१८), स्पेन (२०१४), इटाली (२०१०) वा फ्रान्स (२००२) जस्ता बलिया टोली समूह चरणबाटै बाहिरिने दुर्लभ घटनाहरू दोहोरिन अझ कठिन हुनेछ ।
थप स्थान कसलाई?
२०२६ को छनोट नतिजालाई आधार मान्ने हो भने ६४ टोलीको विश्वकपमा यी थप देशले स्थान पाउने थिए—
एसिया: इन्डोनेसिया, ओमान, संयुक्त अरब इमिरेट्स
युरोप: डेनमार्क, इटाली, पोल्यान्ड
कन्काकाफ: होन्डुरस, जमैका, सुरिनाम
दक्षिण अमेरिका: बोलिभिया, भेनेजुएला
ओसिनिया: न्यू क्यालेडोनिया
अफ्रिका: बुर्किना फासो, क्यामरुन, गाबोन र नाइजेरिया
यीमध्ये छ टोली फिफा विश्व वरीयताको शीर्ष ५० भित्र पर्छन्—तीन युरोपबाट, दुई अफ्रिकाबाट र एक दक्षिण अमेरिकाबाट ।
यहीँ अर्को बहस सुरु हुन्छ । एसिया र कन्काकाफका टोलीहरूले यसपटक अपेक्षाअनुसार प्रदर्शन गर्न सकेनन् ।
अफ्रिकाका १० मध्ये ९ टोली समूह चरण पार गर्दा एसियाका ९ मध्ये केवल दुई र कन्काकाफका ६ मध्ये तीन टोली मात्र अगाडि बढे ।
ओसिनियाबाट सहभागी न्यूजिल्यान्डले पनि एक अंक मात्र जोड्दै समूहको अन्तिम स्थानमा रह्यो ।
यसैले केहीको तर्क छ—यदि टोली थप्ने हो भने प्रतिस्पर्धात्मक सन्तुलनका लागि युरोपलाई बढी स्थान दिनुपर्छ ।
तर अर्कोतर्फ, थप राष्ट्रलाई विश्वकपमा ल्याउँदा त्यहाँको फुटबल विकासमा ठूलो योगदान पुग्ने तर्क पनि उत्तिकै बलियो छ ।
इन्फान्टिनोले विस्तारलाई विश्व फुटबलको हितका रूपमा प्रस्तुत गर्नेछन् । तर यसले प्रतियोगिताको गुणस्तर भने जोगाउन सक्छ कि सक्दैन भन्नेमा अझै गम्भीर प्रश्न उठिरहेका छन् ।
यदि ६४ टोली पुगे भने फिफाका २११ सदस्य राष्ट्रमध्ये करिब एकतिहाइ विश्वकपमै हुनेछ ।
त्यस अवस्थामा समूह चरण वास्तवमा नकआउट चरणमा पुग्नुअघि हुने अर्को छनोट प्रतियोगिताजस्तै बन्ने खतरा पनि छ ।
६४ टोलीको विश्वकप आयोजना कत्तिको सम्भव?
६४ टोली थप्नु भनेको चार नयाँ समूह मात्र थप्नु होइन । यसका लागि थप २४ खेल खेलाउनुपर्ने हुन्छ, जसका लागि करिब पाँच अतिरिक्त दिन आवश्यक पर्छ ।
तर २०२६ को विश्वकप विशेष परिस्थिति भएको प्रतियोगिता थियो । अमेरिका, क्यानडा र मेक्सिको गरी तीन देशमा आयोजना भएकाले विभिन्न समय क्षेत्र र अत्याधुनिक ढाकिएका रंगशालाको सुविधा थियो ।
यसले एकै दिन १४ घण्टासम्म खेल तालिका बनाउन सम्भव बनायो । भविष्यका आयोजकका लागि यस्तो सहज नहुन सक्छ ।
जलवायु परिवर्तनका कारण गर्मी मौसममा दिउँसो खेल खेलाउन झन् कठिन बन्दै गएको छ ।
साउदी अरेबियामा हुने विश्वकप सम्भवतः जनवरी २०३५ मा सारिने अनुमान गरिएको छ ।
भविष्यमा कुनै एक देशले मात्रै विश्वकप आयोजना गर्न सक्ने सम्भावना झन् कमजोर बन्दै गएको छ ।
सायद बेलायत र स्क्यान्डिनेभियाली देशहरूको संयुक्त आयोजना वा पूर्वी युरोपजस्ता बहुराष्ट्रिय आयोजनाहरू सामान्य बन्न सक्छन् ।
एसिया वा अफ्रिकाका धेरै देशका लागि यति ठूलो प्रतियोगिता आयोजना गर्न आवश्यक पूर्वाधार र खर्च जुटाउनु अझै चुनौतीपूर्ण हुनेछ ।
६४ टोलीको विश्वकपका लागि थप रंगशाला, ६४ वटा अन्तर्राष्ट्रियस्तरका प्रशिक्षण केन्द्र, हजारौँ होटल कोठा, यातायात, सुरक्षा र विशाल पूर्वाधार आवश्यक पर्छ ।
त्यसैले विस्तार गर्नु अवसर बाँड्ने निर्णय मात्र होइन, ठूलो व्यवस्थापकीय चुनौती पनि हो ।
फिफा अध्यक्ष बनेपछि इन्फान्टिनोको प्रमुख प्रतिबद्धतामध्ये एउटा थियो—विश्व फुटबलमा थप आम्दानी ल्याउने ।
अहिले प्रत्येक सदस्य फुटबल संघले चार वर्षमा ८० लाख अमेरिकी डलरसम्मको सहायता पाउँछ । साना राष्ट्रले थप १२ लाख डलर पनि प्राप्त गर्छन् ।
महादेशीय महासंघहरूले पनि फुटबल विकासका लागि ६ करोड डलर पाउँछन् ।
यही कारण इन्फान्टिनो आगामी निर्वाचनमा पनि लगभग निर्विरोध पुनः निर्वाचित हुने अपेक्षा गरिएको छ । तर यो सबै रकमको मुख्य स्रोत विश्वकप नै हो ।
सन् २०१७ मा फिफाले ४८ टोलीको विश्वकपबाट ६.५ अर्ब डलर आम्दानी हुने अनुमान गरेको थियो ।
पछि ढाँचा फेरबदल गरी थप २४ खेल थपिएपछि २०२६ विश्वकपबाट करिब ९ अर्ब डलर आम्दानी हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
यदि विश्वकप ६४ टोलीको बनाइयो भने टेलिभिजन अधिकार, प्रायोजन र टिकट बिक्रीबाट आम्दानी अझ बढ्ने निश्चितजस्तै छ ।
फिफाको भनाइ छ—उसको जिम्मेवारी विश्वभर फुटबलको विकास गर्नु हो, र त्यसका लागि बढी प्रतियोगिता तथा बढी खेल आवश्यक छन् ।
तर आलोचकहरूको प्रश्न भने उही छ – फुटबल विस्तारको पनि कुनै सीमा हुनुपर्दैन र? कतिसम्म विस्तार गर्दा खेलको गुणस्तर जोगिन्छ, र कहिलेदेखि त्यो विस्तार खेलकै हितविपरीत जान थाल्छ?
प्रतिक्रिया