काठमाडौं । सुनसरीको घटना र त्यसपछि उत्पन्न असहज परिस्थितिबारे साझा धारणा तय गर्न रास्वपा सभापति रवि लामिछानेले डाकेको सर्वदलीय बैठक भर्खरै सकिएको छ ।

बैठकमा शान्ति र सामाजिक सद्भावको अपिल गर्दै सामूहिक अपिल जारी गर्ने विषयमा दलहरू एकमत देखिएका छन् ।

विपक्षी दलका नेताहरूले सुनसरी घटनालाई र पछिल्ला घटनाहरूमा सरकारको उपस्थिति साथै प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह र गृहमन्त्री सुधन गुरुङको भूमिकालाई लिएर प्रश्न उठाएका छन् । रास्वपा सभापति लामिछानेले भने प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्रीले आफ्नो काम गरिरहेको भन्दै सरकारको बचाउ गरेका छन् ।

बैठकमा कुन नेताले के भने ? सारमा-
गगन थापा (नेपाली कांग्रेस)
• सर्वप्रथम, सुनसरी घटनामा ज्यान गुमाउने सबै दिवंगत व्यक्तिहरूप्रति हार्दिक श्रद्धाञ्जली तथा शोकसन्तप्त परिवारजनप्रति गहिरो समवेदना व्यक्त गर्न चाहन्छु।
• यस घटनाको सम्बोधन तथा समाधानका लागि हामी सबैले मिलेर काम गर्नुपर्छ।
• यस्ता संवेदनशील विषयहरूको समाधान राजनीतिक दलहरूले सामूहिक रूपमा प्रयास गरेर मात्र सम्भव हुन्छ।
• साम्प्रदायिक सद्भाव र सामाजिक एकता पुनःस्थापित गर्न सबै राजनीतिक दलहरूले आ–आफ्नो तवरबाट जनस्तरमा संवाद र पहल गर्नुपर्छ।
• प्रधानमन्त्री सरकारका प्रमुख हुनुहुन्छ। यति संवेदनशील विषयमा उहाँबाट अपेक्षित प्रतिक्रिया नआउनु चिन्ताको विषय हो। उहाँले सम्बन्धित निकायहरूसँग तत्काल समन्वय र पहल गर्नुपर्छ।
• नेपाली कांग्रेस यस विषयको समाधानका लागि सबैसँग सहकार्य गर्न तयार छ। साथै, यस संवादको आयोजना गरेकोमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई धन्यवाद व्यक्त गर्दछु।

शङ्कर पोखरेल (नेकपा–एमाले)
• यति महत्वपूर्ण विषयमा संवादको पहल राजनीतिक दलहरूले भन्दा सरकारले गर्नुपर्थ्यो।
• तथापि, सुनसरी घटनाको समाधानका लागि राजनीतिक दलहरू शान्तिपूर्ण संवादमार्फत एकै ठाउँमा उपस्थित भएका छन्।
• भीड नियन्त्रण तथा द्वन्द्व व्यवस्थापनमा हाम्रा सुरक्षा निकायहरूले पटक–पटक कमजोरी देखाउँदै आएका छन्। सुनसरीमा पनि भीडको आकार अत्यन्त ठूलो थिएन।
• सुरक्षा निकायहरूले आवश्यकता भन्दा बढी बल प्रयोग गरेको देखिन्छ।
• यस घटनाको सम्बोधन गर्ने प्राथमिक जिम्मेवारी सरकारकै हो।
• यस विषयको समाधानका लागि हामी सबै दलहरू सहकार्य गर्न प्रतिबद्ध छौं।
• यस्ता घटनामा प्रमुख जिल्ला अधिकारी तथा जिल्ला प्रशासन कार्यालयको सुरक्षा, शान्ति स्थापना र विवाद व्यवस्थापनमा प्रमुख भूमिका हुन्छ।
• शान्ति तथा सद्भाव र्‍यालीहरू आयोजना गरिनुपर्छ र जिल्ला प्रशासनको नेतृत्वमा स्थानीय तहमा पनि सर्वदलीय संवाद सञ्चालन गरिनुपर्छ।
• सरकारले सबै पीडितलाई न्याय सुनिश्चित गर्नुपर्छ र सम्बन्धित मन्त्रीले घटनास्थलको भ्रमण गर्नुपर्छ।
• मेलमिलाप, पुनर्स्थापना तथा शान्ति निर्माणका लागि स्थानीय जनप्रतिनिधिहरूलाई समेत सक्रिय रूपमा परिचालन गर्नुपर्छ।

पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ (नेकपा)
• यस संवादको आयोजना गरेकोमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र यसको सभापति श्री रवि लामिछानेलाई धन्यवाद व्यक्त गर्दछु।
• यस्ता संवेदनशील राष्ट्रिय विषयहरूमा साझा समझदारी निर्माणका लागि यस प्रकारका बैठक तथा संवादहरू अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छन्।
• प्रधानमन्त्री रहँदा मैले पनि राष्ट्रिय मुद्दा, विपद् व्यवस्थापन तथा संवैधानिक विषयहरूमा सर्वदलीय संवादको पहल गरी सहमति निर्माण गर्ने प्रयास गरेको थिएँ।
• राष्ट्रिय चुनौतीहरूको समाधानका लागि प्रत्येक राजनीतिक दलसँग आफ्नै अनुभव र योगदान रहेको हुन्छ।
• राजनीतिक दलहरूको महत्वपूर्ण भूमिका भए पनि सुनसरी घटनाको समाधान गर्ने मुख्य जिम्मेवारी सरकारकै हो। प्रधानमन्त्रीले यस विषयलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ। उहाँले सार्वजनिक रूपमा धारणा व्यक्त नगर्नु तथा आवश्यक पहल नगर्नु आश्चर्यजनक छ।
• उपचारभन्दा रोकथाम सधैं उत्तम हुन्छ, तर यस घटनामा आवश्यक पूर्वतयारी तथा रोकथामका उपायहरू पर्याप्त नभएको स्पष्ट देखिन्छ।
• राजनीतिक दलहरूले समस्याको समाधानका लागि पहल गर्नु सकारात्मक पक्ष हो।
• शान्ति तथा सद्भाव र्‍यालीहरूले शान्तिपूर्ण वातावरण पुनःस्थापनामा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउन सक्छन्।
• घटनास्थलमा केही शंकास्पद तथा सम्भावित गैरनेपाली व्यक्तिहरूको उपस्थिति रहेको भन्ने जानकारी प्राप्त भएको छ, जुन गम्भीर अनुसन्धानको विषय हो।
• सरकारले निष्पक्ष र गहन अनुसन्धान गरी सत्यतथ्य सार्वजनिक गर्नुपर्छ। न्याय तथा दीर्घकालीन शान्ति स्थापनाका लागि गरिने सबै प्रयासमा हाम्रो समर्थन रहनेछ।

आरेन राई (श्रम संस्कृति पार्टी)
• यति महत्वपूर्ण विषयमा आयोजित यस संवादको श्रम संस्कृति पार्टी स्वागत गर्दछ।
• हाम्रो पार्टीले सधैं धार्मिक सद्भावको पक्षमा वकालत गर्दै आएको छ।
• सर्वप्रथम, जनकपुरमा हाम्रो पार्टीका अध्यक्षमाथि भएको अवरोधप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गर्न चाहन्छु।
• सुनसरी घटना पनि त्यस्तै प्रकारका तनावहरूको अर्को रूप देखिन्छ।
• सुरक्षा निकायहरूले संयमित रूपमा आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्नुपर्छ। राज्यको अत्यधिक बल प्रयोगले हिंसा, तोडफोड तथा मानवीय क्षतिलाई थप बढाउने जोखिम हुन्छ।
• यस्ता घटनाहरूको सम्बन्धमा सरकारले यथार्थ तथा विश्वसनीय सूचना संकलन गर्न नसकेको देखिन्छ। यस्तो अवस्था किन उत्पन्न भइरहेको छ भन्ने विषयमा गम्भीर समीक्षा आवश्यक छ।
• धार्मिक तनावको बढ्दो अवस्था चिन्ताजनक छ। अतिवादी तत्वहरूले परिस्थितिलाई थप जटिल बनाउने प्रयास गरिरहेको हुन सक्छ। जनकपुर र सुनसरी दुवै घटनालाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।
• सञ्चारमाध्यमहरूले पनि उत्तेजनात्मक सामग्री प्रसारण गर्नुको सट्टा शान्ति र सद्भाव प्रवर्द्धन गर्ने जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुपर्छ।

राजेन्द्र लिङ्देन (राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टी)
• यस प्रकारको संवादको पहल सरकारले गर्नुपर्थ्यो। कम्तीमा पनि गृहमन्त्रीको उपस्थिति आवश्यक थियो।
• तथापि, यस पहलका लागि राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी र यसको सभापतिलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु।
• जिम्मेवार राजनीतिक दलको रूपमा प्रभावित क्षेत्रमा रहेका आफ्ना नेता तथा कार्यकर्ताहरूलाई साम्प्रदायिक सद्भाव कायम गर्न र नेपालको धार्मिक सहिष्णुताको परम्पराको संरक्षण गर्न निर्देशन दिइसकेका छौं।
• सुनसरी घटना एक्लो घटना होइन। यसको मूल कारणहरूको गहन अध्ययन आवश्यक छ।
• विगतमा पनि हिन्दू धार्मिक कार्यक्रमहरूका क्रममा यस्ता प्रकृतिका घटनाहरू घटेका छन्।
• यस घटनामा सम्भावित भूराजनीतिक प्रभाव रहेको हुन सक्ने मेरो अनुमान छ, जसको सूक्ष्म अध्ययन हुनुपर्छ।
• केवल शान्ति तथा सद्भाव र्‍यालीले मात्र यस्तो जटिल समस्याको समाधान हुँदैन। दीर्घकालीन समाधानका लागि गम्भीरतापूर्वक सोच्न आवश्यक छ।
• सरकारले यस विषयमा अनुसन्धान तथा समाधानका लागि एक आयोग गठन गर्नुपर्छ।
• हिजो मोरङका प्रमुख जिल्ला अधिकारीले हिन्दू धार्मिक कार्यक्रमहरूमा लाउडस्पीकर प्रयोग नगर्न अनुरोध गर्दै जारी गरेको विज्ञप्ति उचित समाधान होइन भन्ने मेरो धारणा छ।
• सरकारले बहुसंख्यक समुदायको भावना सम्मान गर्दै अल्पसंख्यक समुदायको सुरक्षाको पनि सुनिश्चितता गर्नुपर्छ।
• सरकारले आफ्नो जिम्मेवारीबाट पन्छिन मिल्दैन। सबै सरोकारवालाहरूसँग समन्वय गरी सरकारले आवश्यक पहल गरेमा हामी पूर्ण सहयोग गर्न तयार छौं।

महन्थ ठाकुर
• घटनास्थलको वास्तविक अवस्थाबारे अझै स्पष्टता अभाव रहेको देखिन्छ।
• पहिलोपटक मधेशी प्रधानमन्त्री भए पनि प्रभावकारी सरकारी पहलको अभाव महसुस गरिएको छ।
• यदि प्रहरीको बल प्रयोग कुनै एक विशेष समुदायमाथि असमान रूपमा परेको हो भने, यो गम्भीर चिन्ताको विषय हो।

प्रकाश अधिकारी (जनता समाजवादी पार्टी)
• हामी यसलाई केवल राजनीतिक घटना मान्दैनौं। यो मूलतः साम्प्रदायिक प्रकृतिको विषय हो, जसले थप जटिल रूप लिन सक्ने सम्भावना छ।
• सरकारले यस विषयलाई अत्यन्त गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ। यस संवादमा सरकारी प्रतिनिधिहरूको उपस्थिति हुनुपर्थ्यो।
• यस घटनाले नेपालको साम्प्रदायिक सद्भाव खलबल्याउने उद्देश्य बोकेको हुन सक्ने आशंका देखिन्छ।
• यति संवेदनशील परिस्थितिको व्यवस्थापनमा सुरक्षा निकायबाट कमजोरी भएको देखिन्छ।
• सरकारले आवश्यक पहल गरेमा शान्ति र सद्भाव पुनःस्थापनाका लागि हाम्रो पार्टी पूर्ण सहयोग गर्न तयार छ।

डा. सीके राउत (जनमत पार्टी)
• सर्वप्रथम, यस संवादको आयोजना गरेकोमा श्री रवि लामिछाने र राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीलाई धन्यवाद व्यक्त गर्दछु।
• घटना भएको सुनसरी क्षेत्रको सामाजिक संरचनासँग म परिचित छु।
• यस्तो संवादको पहल सरकारले गर्नुपर्थ्यो भन्ने कुरामा म सहमत छु। कम्तीमा पनि गृहमन्त्री उपस्थित हुनुपर्थ्यो।
• श्री लामिछानेलाई यस विषयलाई औपचारिकतामा सीमित नराखी गम्भीरतापूर्वक लिन आग्रह गर्दछु।
• साम्प्रदायिक विषयहरू भविष्यमा नेपालको सबैभन्दा ठूलो चुनौती बन्न सक्ने देखिन्छ, र परिस्थिति क्रमशः जटिल बन्दै गएको छ।
• यस घटनाको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि छ। यो अचानक उत्पन्न भएको विषय होइन। सुरक्षा निकायहरू पुनः शान्ति र सुरक्षा कायम गर्न असफल देखिएका छन्।
• यस्ता घटनाहरूमा सुरक्षा निकायहरूलाई किन बारम्बार जिम्मेवारीबाट उन्मुक्ति दिइन्छ भन्ने प्रश्न उठ्छ।
• सुनसरीमा नेपाली सेनाको परिचालनप्रति म चिन्तित छु। यदि परिस्थिति थप जटिल बनेर सेनाले घातक हतियार प्रयोग गर्नुपर्ने अवस्था आएको भए परिणाम अत्यन्त दुःखद हुन सक्थ्यो।
• यो घटना योजनाबद्ध रूपमा घटाइएको हुन सक्ने आशंका छ। सुरक्षा निकायहरूको भूमिका र आचरणमाथि पनि अनुसन्धान हुनुपर्छ।
• यो विषय राजनीतिक विचारधारा वा दलगत स्वार्थभन्दा माथिको विषय हो।
• पछिल्लो एक दशकमा धार्मिक अतिवाद क्रमशः बढिरहेको देखिन्छ, जसलाई गम्भीरतापूर्वक लिनुपर्छ।
• सेप्टेम्बर ८–९ का घटनापछि हिंसा र तोडफोडलाई प्रतिक्रियाको रूपमा स्वीकार गर्ने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ, जुन अत्यन्त चिन्ताजनक छ।
• सुरक्षा निकायहरूले किन निरन्तर गोली नै प्रयोग गर्ने विकल्प रोजिरहेका छन्? भारतमा ३६ दिनसम्म आन्दोलन हुँदा समेत घातक हतियार प्रयोग गरिएको थिएन।
• यति गम्भीर विषयमा प्रधानमन्त्री मौन रहनु दुःखद छ। उहाँको एक संक्षिप्त सार्वजनिक अभिव्यक्तिले पनि तनाव कम गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्थ्यो।
• स्थानीय तहमा पनि शान्तिपूर्ण संवाद सञ्चालन गरिनुपर्छ।
• सम्भवतः यो अन्तिम घटना होइन। भविष्यमा यस्ता घटना हुन नदिन गम्भीर तयारी आवश्यक छ।
• प्रधानमन्त्रीले जनविश्वास बढाउने तथा शान्ति पुनःस्थापनामा सहयोग पुग्ने गरी निर्णायक कदम चाल्नुपर्छ।

गणेश पराजुली
• हिजो म प्रभावित क्षेत्रको भ्रमण गरेर आएको हुँ। हाम्रो पार्टीका नेता तथा सांसदहरू शान्ति स्थापना र सद्भाव कायम गर्न सक्रिय रूपमा लागिरहेका छन्।
• यस घटनाको ऐतिहासिक तथा सामाजिक पृष्ठभूमि रहेको छ, जसलाई बुझ्न आवश्यक छ।
• सरकारका प्रतिनिधिहरूले पीडित तथा स्थानीय समुदायका अगुवाहरूसँग भेटघाट गरी नागरिकहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्ने प्रयास गरिरहेका छन्।
• घटनामा संलग्न दुवै समुदाय रातिको समयमा एकअर्काप्रति त्रसित देखिएका छन्।
• शान्ति पुनःस्थापनामा स्थानीय सरकारको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। तथापि, केही अदृश्य शक्तिहरूले तनाव बढाउने प्रयास गरिरहेको आशंका पनि रहेको छ।

भीष्मराज आङ्देम्बे
• यस्तो संवेदनशील समयमा प्रधानमन्त्रीले राष्ट्रपतिसँग संवाद गरी सबै राजनीतिक दलका नेताहरूसँग छलफलको पहल गर्नुपर्थ्यो। उहाँले यस विषयलाई पर्याप्त गम्भीरताका साथ नलिएको देखिनु आश्चर्यजनक छ।
• राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको पहलको प्रशंसा गर्दै पनि यस बैठकका निष्कर्षहरूलाई सरकारले गम्भीरतापूर्वक लिनेमा पूर्ण विश्वस्त हुन सकेको छैन।
• प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री दुवैको अनुपस्थितिले सरकारले यस विषयलाई अपेक्षित गम्भीरताका साथ नलिएको संकेत गर्दछ।
• सरकारले लामो समयदेखि यस क्षेत्रलाई द्वन्द्व संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा पहिचान गरेको थियो। त्यसो भए पनि सुरक्षा निकायबाट पर्याप्त तयारी किन गरिएन?
• नेपाली सेनाको बारम्बार परिचालन चिन्ताको विषय हो। प्रत्येक संकटको समाधान सैन्य परिचालनबाट खोजिनु हुँदैन।
• साम्प्रदायिक विश्वास पुनःस्थापनाका लागि हामी सबैले शान्ति तथा सद्भाव र्‍यालीहरू आयोजना गर्नुपर्छ।
• संवेदनशील परिस्थितिहरूमा सामाजिक सञ्जालको जिम्मेवार प्रयोगबारे राजनीतिक नेतृत्व पनि सचेत हुन आवश्यक छ।

स्वर्णिम वाग्ले (अर्थमन्त्री)
• प्रधानमन्त्रीले घटनाप्रति आफ्नो गहिरो चिन्ता व्यक्त गर्दै सार्वजनिक धारणा राखिसक्नुभएको छ।
• सरकारले यस विषयलाई अत्यन्त गम्भीरतापूर्वक लिएको छ र यथाशीघ्र समाधानका लागि प्रतिबद्ध छ।
• यस संवादबाट प्राप्त निष्कर्ष तथा सुझावहरू प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्समक्ष प्रस्तुत गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्दछु।

रवि लामिछाने (सभापति, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी)
• सर्वप्रथम, यति संवेदनशील राष्ट्रिय विषयमा आयोजित यस महत्वपूर्ण छलफलमा सहभागी हुनुभएकोमा सम्पूर्ण उपस्थित महानुभावहरूलाई हार्दिक धन्यवाद व्यक्त गर्दछु।
• हाम्रो उपस्थितिले गम्भीर राष्ट्रिय विषयहरूलाई एकताबद्ध, जिम्मेवार तथा रचनात्मक ढंगले सम्बोधन गर्ने साझा प्रतिबद्धताको प्रतिनिधित्व गर्दछ।
• यस विषयमा साझा धारणा र प्रतिबद्धता प्रतिबिम्बित हुने गरी संयुक्त वक्तव्य जारी गर्नुपर्छ भन्ने मेरो धारणा छ।
• साम्प्रदायिक विषयहरू अत्यन्त संवेदनशील हुन्छन्। परिस्थिति थप जटिल बन्नुअघि नै हामीले यसको समाधानतर्फ अग्रसर हुनुपर्छ।
• राजनीतिक नेतृत्व तथा जिम्मेवार सरोकारवालाका रूपमा शान्ति, सद्भाव र सामाजिक एकताको संरक्षणलाई हामीले सर्वोच्च प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।