काठमाडौं । युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले शुक्रबार चीनसँग रुसमाथि रहेको आफ्नो ‘प्रभाव’ प्रयोग गरेर युक्रेनमा जारी युद्ध रोक्न सघाउन आग्रह गरेका छन् । उनले अमेरिका, चीन र रुसका नेताबीच प्रस्तावित शिखर बैठकले युद्धग्रस्त आफ्नो देशलाई विभाजन गर्ने निर्णय गर्न नहुने पनि बताएका छन् ।

वासिङ्टनस्थित हडसन इन्स्टिच्युट नामक थिङ्क ट्याङ्कले आयोजना गरेको कार्यक्रममा भर्चुअल माध्यमबाट सम्बोधन गर्दै जेलेन्स्कीले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच सम्भावित बैठकमा के विषयमा छलफल हुनेछ भन्ने आफूलाई थाहा नभएको बताए ।

यद्यपि, उनले चीनलाई रुसमाथि ‘प्रभाव’ राख्ने एउटा ‘शक्तिशाली’ देशका रूपमा वर्णन गरे । रुसका सबैभन्दा ठूला व्यापारिक साझेदारमध्ये चीन पनि एक हो ।

चीनको सेनझेनमा नोभेम्बर १८–१९ मा हुने एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसरमा उक्त बैठक आयोजना गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ । तर, बैठकबारे अहिलेसम्म कुनै विवरण सार्वजनिक गरिएको छैन ।

जेलेन्स्कीले भने, ‘हामीले सधैँ बहुपक्षीय बैठकहरूलाई समर्थन गर्दै आएका छौँ ।’ तर, उनले युक्रेनलाई नै वार्ताको टेबलमा नराखी तीन नेताले देशको भविष्यबारे निर्णय गर्ने सम्भावनाप्रति चिन्ता व्यक्त गरे ।

‘युक्रेनबारे युक्रेनबिना कुनै निर्णय हुनुहुँदैन,’ साढे चार वर्षदेखि जारी युद्ध अन्त्य गर्ने शान्ति सम्झौताको सन्दर्भमा उनले भने ।

‘आशा छ, कसैले पनि युक्रेनलाई विभाजन गर्नेछैन, किनभने यो हाम्रा लागि सहज विषय होइन । हामीलाई मित्रहरू चाहिन्छ, रुसी मित्रहरू होइन,’ उनले थपे ।

उनले भने, ‘हामीले सधैँ भन्दै आएका छौँ, अमेरिकाको मध्यस्थता र युरोपको समर्थनमा रुससँग बैठक गर्न सकियो भने त्यो राम्रो हुनेछ । चीन साँच्चै सहयोग गर्न चाहन्छ भने उसले पनि सहयोग गर्न सक्छ ।’

द वाल स्ट्रिट जर्नलले आइतबार प्रकाशित समाचारमा यसै महिनाको सुरुमा अमेरिकी राष्ट्रपतिसँग भएको टेलिफोन वार्ताका क्रममा पुटिनले एपेक सम्मेलनको अवसरमा युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्न तीन देशबीच वार्ता गर्ने प्रस्ताव राखेको जनाएको थियो । पत्रिकाले यस विषयमा जानकार स्रोतहरूलाई उद्धृत गरेको थियो ।

ट्रम्पले सोमबार पुटिन र सीसँग भेट गर्न आफू तयार रहेको बताएका थिए । तर, उनको मुख्य ध्यान युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्नुभन्दा तीन आणविक हतियारसम्पन्न देशबीच आणविक हतियार निःशस्त्रीकरणका प्रयासमा रहेको बताएका थिए ।

युक्रेनका विदेशमन्त्री आन्द्रेई सिबिहाले पनि सोमबार सामाजिक सञ्जालमा किभलाई सहभागी नगराइने शान्ति वार्ताको विचार अस्वीकार गरेका थिए । त्यस्तो वार्ताले ‘पुटिनलाई आफ्नो युद्ध जारी राख्न प्रोत्साहित गर्ने’ उनको भनाइ थियो ।

युक्रेन, अमेरिका र रुसबीच त्रिपक्षीय बैठक भएमा मात्रै युद्ध ‘छिट्टै’ अन्त्य हुन सक्ने उनले बताएका थिए ।

किभले युद्धअघि आफ्नो नियन्त्रणमा रहेका कुनै पनि भूभाग रुसलाई सुम्पिन अस्वीकार गर्दै आएको छ । युद्ध अन्त्य गर्न सुरक्षा प्रत्याभूति दिनुपर्ने उसको माग छ ।

यता, मस्कोले युक्रेनले आफ्नो देशको पूर्वी क्षेत्रको भूभाग छाड्नुपर्ने अडान राख्दै आएको छ । उक्त क्षेत्र डोनबासका रूपमा चिनिन्छ र हाल यसको केही भाग रुस तथा केही भाग युक्रेनको नियन्त्रणमा छ ।

युद्ध सुरु भएदेखि नै रुसी सेनाले डोनबासको ठूलो भूभाग कब्जा गरेको छ । अन्तिम सुरक्षा ढाँचा तय नभएसम्म अल्पकालीन युद्धविराम गर्न नसकिने रुसले बताउँदै आएको छ ।

शुक्रबारको कार्यक्रममा जेलेन्स्कीले हडसन इन्स्टिच्युटमा आफ्नो सम्बोधन गर्नुअघि अमेरिकी विशेष दूत स्टिभ विटकफ र जारेड कुश्नरसँग फेरि कुराकानी गरेको बताए । उनीहरूले यसअघि मंगलबार ओस्लोमा भेट गरेका थिए ।

जेलेन्स्कीका अनुसार विटकफ र कुश्नरले नोभेम्बरको पहिलो अर्धभागमा सकेसम्म चाँडो किभ, वासिङ्टन र मस्कोबीच ‘टोली तहमा’ त्रिपक्षीय वार्ता गर्ने सहमति जनाएका छन् ।

उनले संयुक्त अरब इमिरेट्सको अबुधाबीलाई सम्भावित वार्तास्थलका रूपमा प्रस्ताव गर्दै युरोपेली देशहरू पनि छलफलमा सहभागी हुन सक्ने बताए ।

रुसी राष्ट्रपति पुटिनका विदेश मामिला सल्लाहकार युरी उशाकोभका अनुसार, बुधबार सेन्ट पिटर्सबर्गमा पुटिन र विटकफबीच भएको भेटपछि मस्कोले नोभेम्बर १० पछि युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा वासिङ्टन र किभसँग त्रिपक्षीय वार्ता पुनः सुरु गर्न ‘सैद्धान्तिक रूपमा’ सहमति जनाएको थियो ।

बिहीबार एक रुसी टेलिभिजनसँगको अन्तर्वार्तामा पुटिनले पनि अर्को महिना अमेरिकाको मध्यस्थतामा युक्रेनसँग वार्ता पुनः सुरु गर्न आफू तयार रहेको पुष्टि गरेका थिए ।

तर, रुसले छोटो समयको युद्धविरामभन्दा द्वन्द्वको स्थायी अन्त्यमा जोड दिइरहेको उनले बताए । यसो गर्नुको उद्देश्य ‘युक्रेन र रुस दुवैको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु’ रहेको उनको भनाइ थियो ।

यस वर्ष अमेरिका, युक्रेन र रुसबीच तीन चरणमा त्रिपक्षीय वार्ता भएका छन् । जनवरी र फेब्रुअरीमा अबुधाबीमा दुई पटक तथा फेब्रुअरीमै जेनेभामा अर्को चरणको वार्ता भएको थियो ।

तर, वार्ताबाट कुनै उल्लेखनीय प्रगति भएको देखिएको छैन । युद्धमैदानमा रुसी र युक्रेनी सेना गतिरोधको अवस्थामा छन् ।

जेलेन्स्कीले युक्रेनमा हालको अग्रपङ्क्तिलाई यथास्थितिमा राख्ने प्रस्तावप्रति आफू खुला रहेको पनि पुष्टि गरेका छन् ।

बुधबार फक्स न्युजसँगको अन्तर्वार्तामा उनले अग्रपङ्क्तिलाई यथास्थितिमा राख्नु लामो समयदेखि जारी द्वन्द्वमा युद्धविराम गराउने ‘व्यावहारिक उपाय’ हुन सक्ने बताएका थिए ।

यद्यपि, उनले त्यसका लागि अमेरिका र युरोपेली साझेदारहरूबाट सुरक्षा प्रत्याभूति प्राप्त गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिएका थिए ।