काठमाडौं । चीनका राष्ट्रपति Xi Jinping ले बिहीबार सुरु भएको दुईदिने शिखर सम्मेलनको प्रारम्भमा अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump लाई व्यापार वार्ता प्रगतितर्फ अघि बढिरहेको बताएका छन् । तर ताइवानको विषयमा मतभेद बढेमा दुई देशबीचको सम्बन्ध खतरनाक दिशातर्फ जान सक्ने चेतावनी पनि उनले दिएका छन् ।

चिनियाँ नेताको उक्त अभिव्यक्तिले ट्रम्पले ‘सायद अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो शिखर सम्मेलन’ भनेको भेटवार्ताको वातावरण तय गरेको थियो । बेइजिङस्थित विशाल ‘ग्रेट हल अफ द पिपुल’मा भव्य स्वागतपछि शिखर वार्ता सुरु भएको छ ।

इरान युद्धका कारण आफ्नो लोकप्रियतामा असर परिरहेको अवस्थामा ट्रम्पको सन् २०१७ पछिको चीन भ्रमणले थप महत्त्व पाएको छ ।

गार्ड अफ अनर, फूल र झण्डा हल्लाउँदै उत्साहित बालबालिकाको उपस्थितिसहितको उद्घाटन समारोहपछि सीले विश्वका दुई ठूला अर्थतन्त्रबीच स्थिर सम्बन्ध हुनु सम्पूर्ण विश्वकै हितमा रहेको बताए ।

उनले सञ्चारमाध्यमसामु संक्षिप्त टिप्पणी गर्दै भने, ‘जब हामी सहकार्य गर्छौं, दुवै पक्षलाई फाइदा हुन्छ । जब हामी एकअर्काविरुद्ध उभिन्छौं, दुवै पक्षले क्षति व्यहोर्नुपर्छ ।’

जवाफमा ट्रम्पले भने, ‘तपाईं महान नेता हुनुहुन्छ । कतिपयलाई मैले यस्तो भनेको मन नपर्ला, तर म जे हो त्यही भन्छु ।’ उनले थपे, ‘कतिपयले यो सम्भवतः अहिलेसम्मकै सबैभन्दा ठूलो शिखर सम्मेलन हुनसक्छ भनेका छन् ।’

चीनको विदेश मन्त्रालयका अनुसार बुधबार दक्षिण कोरियामा अमेरिकी र चिनियाँ आर्थिक तथा व्यापार टोलीबीच भएको वार्ताले ‘समग्रमा सन्तुलित र सकारात्मक परिणाम’ हासिल गरेको छ ।

अधिकारीहरूका अनुसार उक्त वार्ताको उद्देश्य गत अक्टोबरमा ट्रम्प र सीबीच भएको व्यापार युद्धविरामलाई कायम राख्नु र भविष्यका व्यापार तथा लगानीलाई समर्थन गर्ने संयन्त्र स्थापना गर्नु थियो ।

सीले ताइवानको विषय पनि उठाएका थिए । चीनले आफ्नो भूभाग दाबी गर्ने र अमेरिकाले हतियार सहयोग गर्ने लोकतान्त्रिक टापु ताइवानलाई लिएर उनले ट्रम्पलाई यो अमेरिका–चीन सम्बन्धको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण मुद्दा भएको बताएका थिए ।

चिनियाँ पक्षको विवरणअनुसार ताइवानको विषय गलत ढंगले व्यवस्थापन गरिए द्वन्द्व र अत्यन्त खतरनाक अवस्था सिर्जना हुन सक्ने चेतावनी सीले दिएका थिए । दुई घण्टाभन्दा बढी चलेको वार्तापछि ट्रम्पले भने ताइवानबारे छलफल भएको हो कि होइन भन्ने पत्रकारको प्रश्नको जवाफ दिएनन् ।

त्यसपछि दुवै नेता युनेस्को विश्व सम्पदा सूचीमा रहेको ‘टेम्पल अफ हेभेन’मा तस्वीर खिचाइरहेका थिए । उक्त स्थलमा प्राचीन चिनियाँ सम्राटहरू राम्रो बालीका लागि प्रार्थना गर्ने गर्थे ।

राज्य सञ्चारमाध्यम सीसीटीभीका अनुसार दुवै नेताले व्यापार र कृषिमा सहकार्य विस्तार गर्ने सहमति गरेका छन् । साथै मध्यपूर्व, युक्रेन र कोरियाली प्रायद्वीपको अवस्थाबारे पनि विचार आदानप्रदान गरेका छन् ।

ट्रम्प र सीले पछि राजकीय भोजमा सहभागी हुने तथा शुक्रबार सँगै चिया र भोजन गर्ने कार्यक्रम छ ।

ट्रम्पको भ्रमण टोलीमा चीनसँगका व्यापारिक समस्या समाधान गर्न इच्छुक केही प्रमुख अमेरिकी व्यवसायी पनि सहभागी छन् । तीमध्ये Elon Musk र Jensen Huang पनि छन् । ट्रम्पले चीनलाई अमेरिकी उद्योगका लागि ‘खुला’ बनाउन आफ्नो पहिलो आग्रह रहने बताएका छन् ।

वार्ताका क्रममा ट्रम्पले ती व्यवसायीहरूको परिचय सीसँग गराएका थिए । चिनियाँ विवरणअनुसार सीले ‘चीनको खुलापन अझ फराकिलो हुँदै जानेछ’ भन्दै अमेरिकी कम्पनीहरू चीनको सुधार र खुलापन प्रक्रियामा गहिरो रूपमा संलग्न रहेको बताएका थिए ।

शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन

अन्तर्राष्ट्रिय संकट समूहका अमेरिका–चीन सम्बन्धसम्बन्धी वरिष्ठ सल्लाहकार Ali Wyne का अनुसार ट्रम्पको पछिल्लो बेइजिङ भ्रमणयता शक्ति सन्तुलनमा परिवर्तन आएको छ ।

उनका अनुसार त्यसबेला चीनले ट्रम्पलाई विशेष सम्मान दिँदै अमेरिकी वस्तु खरिदमा अर्बौं डलर खर्च गरेको थियो । अहिले भने ट्रम्पले चीनको बढ्दो विश्वशक्ति हैसियत स्वीकार गर्न थालेका छन् ।

दक्षिण कोरियामा अक्टोबरमा भएको एपीईसी बैठकका क्रममा ट्रम्पले अमेरिका र चीनलाई ‘जी–२’ अर्थात् दुई महाशक्तिको जोडीका रूपमा उल्लेख गरेका थिए ।

यसपटक ट्रम्प कमजोर स्थितिमा वार्तामा प्रवेश गरेका छन् । अमेरिकी अदालतहरूले चीनसहित अन्य देशका वस्तुमा मनपरी रूपमा भन्सार शुल्क लगाउने उनको अधिकार सीमित गरेका छन् ।

इरान युद्धले अमेरिकाभित्र मुद्रास्फीति बढाएको छ भने नोभेम्बरमा हुने मध्यावधि निर्वाचनमा ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीले संसद्का एक वा दुवै सदन गुमाउने जोखिम पनि बढाएको छ ।

चीनको अर्थतन्त्र सुस्ताए पनि सीमाथि ट्रम्पजस्तो राजनीतिक वा आर्थिक दबाब नरहेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ ।

यद्यपि दुवै पक्ष गत अक्टोबरको व्यापार युद्धविराम कायम राख्न इच्छुक छन् । उक्त सहमतिअनुसार ट्रम्पले चिनियाँ वस्तुमाथिको अत्यधिक भन्सार शुल्क स्थगित गरेका थिए भने सीले विद्युतीय गाडीदेखि हतियार निर्माणसम्म प्रयोग हुने दुर्लभ धातुको आपूर्ति रोक्ने कदमबाट पछि हटेका थिए ।

दुवै पक्षले व्यापार, लगानी र कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) सम्बन्धी संवादलाई संस्थागत गर्ने विषयमा पनि छलफल गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

अमेरिका चीनलाई Boeing का विमान, कृषि उत्पादन र ऊर्जा बेचेर व्यापार घाटा घटाउन चाहन्छ । अर्कोतर्फ चीनले चिप निर्माण उपकरण र अत्याधुनिक सेमिकन्डक्टर निर्यातमाथिका अमेरिकी प्रतिबन्ध खुकुलो बनाउन आग्रह गरिरहेको छ ।

इरान र ताइवान मुख्य केन्द्रमा

व्यापार बाहेक ट्रम्पले इरानसँगको द्वन्द्व अन्त्य गर्न चीनले तेहरानलाई सम्झौतामा ल्याउन सहयोग गरोस् भन्ने चाहना राखेका छन् । तर विश्लेषकहरूले इरान चीनका लागि अमेरिकाविरुद्ध रणनीतिक सन्तुलन कायम गर्ने महत्त्वपूर्ण साझेदार भएकाले सीले तेहरानमाथि कडा दबाब दिने सम्भावना कम रहेको बताएका छन् ।

अमेरिकी विदेशमन्त्री Marco Rubio ले एयर फोर्स वनमा फक्स न्यूजसँग कुरा गर्दै खाडी क्षेत्रमा धेरै चिनियाँ जहाज अड्किएकाले संकट समाधान चीनकै हितमा रहेको बताएका छन् । विश्व अर्थतन्त्र सुस्ताए चीनका निर्यातकर्तालाई पनि असर पर्ने उनको भनाइ थियो ।

सीका लागि ताइवानलाई अमेरिकी हतियार बिक्री रोक्नु प्रमुख प्राथमिकतामध्ये एक हो । चीनले बुधबार पनि १४ अर्ब डलर बराबरको प्रस्तावित अमेरिकी हतियार प्याकेजको कडा विरोध दोहोर्‍याएको थियो । उक्त प्याकेजमा ट्रम्पको अन्तिम स्वीकृति अझै स्पष्ट छैन ।

औपचारिक कूटनीतिक सम्बन्ध नभए पनि अमेरिकी कानुनअनुसार वासिङ्टन ताइवानलाई आत्मरक्षाका लागि आवश्यक साधन उपलब्ध गराउन बाध्य छ ।

सीको प्रत्युत्तर भ्रमण पनि यसै वर्षको अन्त्यतिर हुने सम्भावना छ । यदि त्यो भ्रमण सम्पन्न भयो भने ट्रम्पले सन् २०२५ मा दोस्रो कार्यकाल सुरु गरेपछि सीको यो पहिलो अमेरिका भ्रमण हुनेछ ।