एजेन्सी । संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच जारी युद्धविरामलाई थप ६० दिन लम्ब्याउने तथा होर्मुज जलडमरूमध्यमार्फत हुने जल यातायातमा लगाइएका प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा सहमति भएको अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सले जनाएको छ । यद्यपि अमेरिकी राष्ट्रपति Donald Trump ले उक्त सहमतिलाई अझै अन्तिम स्वीकृति दिएका छैनन् भने इरानी सरकारी सञ्चारमाध्यमहरूले पनि सम्झौता अन्तिम रूप नपुगेको बताएका छन् ।

वार्तासँग परिचित चार स्रोतका अनुसार उक्त सहमतिले युद्धविरामलाई थप ६० दिन विस्तार गर्ने र रणनीतिक रूपमा अत्यन्त महत्त्वपूर्ण होर्मुज जलडमरूमध्यमा जहाज आवतजावत सहज बनाउने व्यवस्था गर्नेछ । यस अवधिमा इरानको आणविक कार्यक्रमजस्ता जटिल विषयमा वार्ता जारी रहने जनाइएको छ ।

यदि वासिङ्टन र तेहरानका नेतृत्व तहबाट अनुमोदन भयो भने, गत फेब्रुअरी २८ मा सुरु भएको द्वन्द्वपछि शान्तितर्फको सबैभन्दा ठूलो प्रगति हुने ठानिएको छ । यो सम्भावित सहमतिबारेको समाचार युद्धविराम लागू भएपछि पनि अमेरिका र इरानबीच भइरहेका प्रतिशोधात्मक आक्रमणहरूको पछिल्लो घटनापछि सार्वजनिक भएको हो ।

अमेरिकी उपराष्ट्रपति JD Vance ले वासिङ्टनमा सञ्चारकर्मीहरूसँग कुरा गर्दै ‘हामी अझै अन्तिम निष्कर्षमा पुगेका छैनौँ, तर निकै नजिक पुगेका छौँ र प्रयास जारी राख्नेछौँ,’ भने । उनले सहमति निश्चित भइसकेको भन्न नसकिने भए पनि अहिलेको अवस्था सकारात्मक रहेको बताए ।

यसअघि पनि ट्रम्प प्रशासनले पटक–पटक युद्ध अन्त्यको सहमति नजिक पुगेको दाबी गर्दै आएको थियो, तर इरानले ती दाबीलाई अस्वीकार वा कम महत्त्व दिएको थियो ।

प्रस्तावित सहमतिअनुसार होर्मुज जलडमरूमध्यमा निर्वाध जहाज आवतजावत सुनिश्चित गरिनेछ भने अमेरिकाले इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी हटाउने तथा इरानी तेल बिक्रीसम्बन्धी केही प्रतिबन्ध पनि फुकुवा गर्नेछ ।

यस समाचारपछि विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य घटेको छ । विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल तथा तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास आपूर्ति हुने प्रमुख मार्ग भएकाले होर्मुज जलडमरूमध्य पुनः पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउने आशाले बजारमा सकारात्मक प्रभाव परेको बताइएको छ ।

यसअघि अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमाण्डले आफ्ना फौजले इरानका पाँच आक्रमणकारी ड्रोन खसालेको तथा बन्दर अब्बासस्थित एउटा नियन्त्रण केन्द्रमा आक्रमण गरेको जनाएको थियो । उक्त केन्द्रबाट छैटौं ड्रोन प्रक्षेपणको तयारी भइरहेको अमेरिकाको दाबी छ । त्यसपछि कुवेततर्फ प्रहार गरिएको एउटा ब्यालिस्टिक क्षेप्यास्त्र पनि कुवेती सुरक्षाबलले अवरोध गरेका थिए ।

अमेरिकी अधिकारीहरूले इरानको बुशेहर क्षेत्रमा कुनै अमेरिकी विमान खसालिएको भन्ने इरानी सरकारी टेलिभिजनको दाबी अस्वीकार गरेका छन् ।

यी घटनाले युद्धविरामलाई दीर्घकालीन शान्ति सम्झौतामा रूपान्तरण गर्ने प्रयास अझै नाजुक अवस्थामा रहेको देखाएको छ । तीन महिनादेखिको युद्धमा हजारौंको मृत्यु हुनुका साथै विश्व ऊर्जा बजारसमेत प्रभावित भएको छ ।

अमेरिकी अधिकारीका अनुसार हाल गरिएका सैन्य कारबाही ‘रक्षात्मक’ प्रकृतिका थिए र युद्धविराम कायम राख्नका लागि गरिएका हुन् ।

इरानको इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले बन्दर अब्बासमाथिको आक्रमणका लागि जिम्मेवार अमेरिकी सैन्य आधारलाई निशाना बनाइएको दाबी गरेको छ । पुनः यस्ता हमला भए ‘अझ कडा जवाफ’ दिइने चेतावनी पनि इरानले दिएको छ ।

कुवेतले उक्त आक्रमणको निन्दा गर्दै इरानलाई ‘गम्भिर तनाव वृद्धि’ तुरुन्त रोक्न आग्रह गरेको छ ।

यस साताको दोस्रो हिंसात्मक घटना मुस्लिम समुदायको पर्व इद अल-अधाको समयमा भएको हो । क्षेत्रका धेरै देशहरू यो द्वन्द्वको प्रभावमा परिरहेका छन् ।

मध्यस्थकर्ताको भूमिका खेलिरहेको Pakistan ले आफ्ना विदेशमन्त्री Ishaq Dar ले शुक्रबार वासिङ्टनमा अमेरिकी विदेशमन्त्री Marco Rubio सँग भेट गर्ने जनाएको छ । यद्यपि उक्त भेटको महत्त्वबारे स्पष्ट जानकारी दिइएको छैन ।

इरानले शान्ति सम्झौताका लागि आर्थिक प्रतिबन्ध हटाइनुपर्ने, विदेशमा रोकिएका सम्पत्ति फुकुवा हुनुपर्ने र अमेरिकी सेना क्षेत्रबाट फिर्ता हुनुपर्ने माग राख्दै आएको छ । अमेरिकाले भने इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम समाप्त गर्नुपर्ने अडान लिएको छ । तेहरानले भने आफ्नो आणविक कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको बताउँदै आएको छ ।

इरानले शान्ति सम्झौतामा अमेरिकी सहयोगी Israel ले लेबनानमा गरिरहेका आक्रमण पनि रोकिनुपर्ने सर्त राखेको छ । तर उक्त द्वन्द्व भने अझै जारी छ । इजरायलले दक्षिणी लेबनानको टायर शहर तथा राजधानी बेरुतमा इरान समर्थित हिजबुल्लाहका संरचनामाथि आक्रमण गरेको जनाएको छ । लेबनानी सेनाका अनुसार एक सैनिकको मृत्यु भएको छ ।

ओमानलाई अमेरिकी चेतावनी

अमेरिकाले Oman लाई इरानसँग मिलेर होर्मुज जलडमरूमध्यमा शुल्क लगाउने कुनै प्रयासमा संलग्न नहुन चेतावनी दिएको छ । राष्ट्रपति ट्रम्पले बुधबार ओमानमाथि बम हमला गर्न सक्ने धम्कीसमेत दिएका थिए, जबकि दुई देशबीच लामो समयदेखि आर्थिक तथा सैन्य सम्बन्ध रहँदै आएको छ ।

अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसेन्टका अनुसार ओमानका राजदूतले त्यस्तो कुनै शुल्क लगाउने योजना नभएको जानकारी दिएका छन् ।

ओमानले इरानसँग संयुक्त रूपमा जलडमरूमध्य नियन्त्रण गर्ने प्रस्तावबारे कुनै सार्वजनिक टिप्पणी गरेको छैन । तर, समुद्री आवागमन स्वतन्त्रताबारे इरानसँग छलफल भएको भने स्वीकार गरेको छ । तेहरानले ‘अमेरिकी अधिकारीहरूको धम्की’ विरुद्ध ओमानप्रति ऐक्यबद्धता जनाएको छ ।